បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយពីបញ្ហាប្រឈមជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងការកែតម្រូវការយល់ខុសរបស់អ្នកសិក្សា ដោយរុករកពីរបៀបប្រើប្រាស់ភាពមិនស៊ីចង្វាក់គ្នានៃការយល់ដឹង (Cognitive Dissonance) ជាកាតាលីករសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ (Mixed-methods) ដោយរួមបញ្ចូលការធ្វើតេស្តបរិមាណមុននិងក្រោយអន្តរាគមន៍ ជាមួយនឹងការសម្ភាសន៍ និងការសង្កេតបែបគុណភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cognitive Dissonance Intervention អន្តរាគមន៍ដោយប្រើភាពមិនស៊ីចង្វាក់គ្នានៃការយល់ដឹង |
ជំរុញការគិតស៊ីជម្រៅ ជួយកែតម្រូវការយល់ខុសដែលចាក់ឫសជ្រៅបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនការចង់ដឹងចង់ឃើញរបស់សិស្ស។ វាជួយឱ្យសិស្សចេះវាយតម្លៃលើព័ត៌មានដែលផ្ទុយពីជំនឿដើមរបស់ពួកគេ។ | អាចបណ្តាលឱ្យសិស្សមានអារម្មណ៍មិនស្រួល តានតឹង ឬមានការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការផ្លាស់ប្តូរ (២២% នៃសិស្ស) ដែលទាមទារឱ្យគ្រូមានជំនាញខ្ពស់ក្នុងការសម្របសម្រួល។ | ពិន្ទុមធ្យមនៃការធ្វើតេស្តកើនឡើង ៣៤% (ពី ៤៨% ទៅ ៨២%) ជាមួយនឹងកម្រិតជឿជាក់ p-value < 0.001។ |
| Traditional Teaching Method ការបង្រៀនតាមបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់គ្រូបង្រៀនទូទៅ និងមិនទាមទារការរៀបចំសកម្មភាពស្មុគស្មាញ ឬការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍តានតឹងរបស់សិស្សក្នុងថ្នាក់នោះទេ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការលុបបំបាត់ការយល់ខុស (Misconceptions) របស់សិស្ស ព្រោះសិស្សមិនត្រូវបានជំរុញឱ្យសួរដេញដោលលើចំណេះដឹងចាស់របស់ពួកគេ។ | ពិន្ទុមធ្យមនៃការធ្វើតេស្តកើនឡើងត្រឹមតែ ១៥% (ពី ៥០% ទៅ ៦៥%) ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីការចំណាយធនធានហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការខិតខំប្រឹងប្រែងខ្ពស់ពីគ្រូបង្រៀនក្នុងការរៀបចំ និងជំនាញគរុកោសល្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងលើសិស្សកម្រិតអនុវិទ្យាល័យចំនួន ១២០ នាក់ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យនានាក្នុងទីក្រុង Lahore ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ ទោះបីជាបរិបទនៃការសិក្សាស្ថិតក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏កត្តាវប្បធម៌អាចជះឥទ្ធិពលខុសគ្នា ព្រោះសិស្សនៅកម្ពុជាភាគច្រើនមានទម្លាប់ស្តាប់គ្រូ និងកម្រហ៊ានតវ៉ា ឬបង្ហាញការសង្ស័យ ដែលអាចធ្វើឱ្យការបង្កើតជម្លោះនៃការយល់ដឹង (Cognitive conflict) ជួបការលំបាកនៅដំណាក់កាលដំបូង។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រៀនពីការទន្ទេញចាំមាត់ ទៅជាការគិតបែបស៊ីជម្រៅ (Critical Thinking)។
សរុបមក ការយកវិធីសាស្ត្រនេះមកអនុវត្តនៅកម្ពុជានឹងជួយពង្រឹងគុណភាពនៃការរៀនសូត្របានយ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលគ្រូបង្រៀនជាមុន ដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្រិតនៃភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តរបស់សិស្សឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cognitive dissonance | គឺជាស្ថានភាពតានតឹងផ្លូវចិត្ត ឬអារម្មណ៍មិនស្រួលដែលកើតឡើងនៅពេលបុគ្គលម្នាក់ទទួលបានព័ត៌មាន ឬជួបប្រទះព្រឹត្តិការណ៍ដែលផ្ទុយស្រឡះពីជំនឿ ឬចំណេះដឹងដែលខ្លួនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ភាពតានតឹងនេះរុញច្រានឱ្យពួកគេស្វែងរកការពិតដើម្បីបំបាត់អារម្មណ៍រំខាននោះ។ | ដូចជាអារម្មណ៍ភ្ញាក់ផ្អើលនិងស្ទាក់ស្ទើរនៅពេលអ្នកជឿជាក់១០០%ថាផ្លូវមួយជាផ្លូវកាត់ដែលលឿនបំផុត ប៉ុន្តែស្រាប់តែឃើញផ្លាកសញ្ញាដាក់ថា 'ផ្លូវទាល់'។ |
| Conceptual change | គឺជាដំណើរការនៃការរៀនសូត្រដែលសិស្សសម្រេចចិត្តបោះបង់ចោលការយល់ឃើញខុសឆ្គងពីមុនរបស់ខ្លួន ហើយជំនួសមកវិញនូវចំណេះដឹងថ្មីដែលត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការគិតពិចារណាយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។ | ដូចជាការវាយកម្ទេចគ្រឹះផ្ទះចាស់ដែលពុកផុយចោល រួចចាក់គ្រឹះសាងសង់ផ្ទះថ្មីឱ្យរឹងមាំជាងមុន ជាជាងគ្រាន់តែលាបថ្នាំបិទបាំងពីលើកំហុសចាស់។ |
| Misconceptions | គឺជាការយល់ដឹង ឬជំនឿដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងខួរក្បាលរបស់សិស្ស ដែលភាគច្រើនកើតចេញពីការសង្កេតប្រចាំថ្ងៃ ឬការគិតបែបសាមញ្ញ ប៉ុន្តែវាខុសទៅនឹងការពិតនៃទ្រឹស្តីវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយមានសភាពរឹងរូសពិបាកនឹងលុបបំបាត់ចោល។ | ដូចជាការជឿកាលពីក្មេងថា 'ព្រះអាទិត្យវិលជុំវិញផែនដី' ព្រោះយើងមើលឃើញវាលិចនិងរះរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែការពិតផែនដីទេដែលវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ |
| Cognitive conflict | ជាសញ្ញាព្រមាននៅក្នុងខួរក្បាលនៅពេលដែលចំណេះដឹងចាស់របស់សិស្សមិនអាចយកមកពន្យល់ ឬដោះស្រាយបញ្ហា ឬបាតុភូតថ្មីដែលកំពុងកើតឡើងនៅចំពោះមុខបាន ដែលតម្រូវឱ្យមានការត្រិះរិះពិចារណាឡើងវិញដើម្បីរកដំណោះស្រាយ។ | ដូចជាពេលដែលអ្នកព្យាយាមចាក់សោទ្វារដោយប្រើកូនសោដែលធ្លាប់តែចាក់ត្រូវរាល់ដង ប៉ុន្តែថ្ងៃនេះស្រាប់តែចាក់មិនចូល ដែលធ្វើឱ្យអ្នកគិតថាប្រហែលជាមានគេប្តូរមេសោហើយ។ |
| Discrepant events | គឺជាការបង្ហាញបាតុភូត ឬការធ្វើពិសោធន៍នៅក្នុងថ្នាក់រៀនដែលផ្តល់លទ្ធផលផ្ទុយស្រឡះពីអ្វីដែលសិស្សបានទាយទុកមុន ដើម្បីបង្កើតឱ្យមានជម្លោះនៃការយល់ដឹង និងជំរុញឱ្យសិស្សចង់ស្វែងរកហេតុផលពិតប្រាកដនៅពីក្រោយការកុហកនៃភ្នែករបស់ពួកគេ។ | ដូចជាពេលគ្រូបង្ហាញពិសោធន៍ថាដុំដែកធ្ងន់អាចអណ្តែតលើទឹកបាន ដែលធ្វើឱ្យសិស្សឆ្ងល់ និងចង់ដឹងពីអាថ៌កំបាំងរូបវិទ្យានៅពីក្រោយនោះភ្លាមៗ។ |
| Constructivist learning | ជាទ្រឹស្តីនៃការរៀនសូត្រដែលសន្មតថាសិស្សមិនមែនជាធុងទទេសម្រាប់ចាំទទួលយកចំណេះដឹងពីគ្រូនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេគឺជាអ្នកស្ថាបនាចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការភ្ជាប់បទពិសោធន៍ថ្មីៗទៅនឹងអ្វីដែលពួកគេធ្លាប់ដឹងពីមុនដោយសកម្ម។ | ដូចជាការតឡេហ្គោ (Lego) ដោយខ្លួនឯង ដោយយកបំណែកថ្មីៗមកតភ្ជាប់លើរូបរាងដែលយើងមានស្រាប់ ដើម្បីបង្កើតជារូបរាងថ្មីមួយទៀតកាន់តែធំនិងស្អាតជាងមុន។ |
| Belief-disconfirmation paradigm | ជាគំរូនៃការស្រាវជ្រាវក្នុងចិត្តវិទ្យាដែលសិក្សាពីរបៀបដែលមនុស្សមានប្រតិកម្មនៅពេលពួកគេប្រឈមមុខនឹងព័ត៌មានដែលបញ្ជាក់ថាជំនឿដ៏មុតមាំរបស់ពួកគេគឺជារឿងខុសឆ្គង ដោយសិក្សាថាតើពួកគេព្រមទទួលស្គាល់ ឬរឹតតែប្រកាន់ខ្ជាប់ជំនឿចាស់។ | ដូចជាការសិក្សាថាតើមនុស្សម្នាក់នឹងមានប្រតិកម្មយ៉ាងណា នៅពេលពេទ្យប្រាប់ថាថ្នាំប៉ូវថ្លៃៗដែលគាត់ផឹករាល់ថ្ងៃ ការពិតគ្រាន់តែជាទឹកស្ករធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
