ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍សិក្សាដែលរៀបចំឡើងដើម្បីណែនាំនិស្សិតឆ្នាំទី១ ផ្នែកទំនាក់ទំនងសាធារណៈ ឱ្យយល់ដឹងអំពីការវិវត្តនៃអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈពិភពលោក (History of World Literature and Art)។ គោលបំណងគឺដើម្បីបណ្តុះការគិតបែបវិភាគអក្សរសាស្ត្រ និងការយល់ដឹងពីបរិបទវប្បធម៌ទូទៅ។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ កម្មវិធីសិក្សានេះត្រូវបានរៀបចំតាមលំដាប់លំដោយប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយបែងចែកជាប្រធានបទសិក្ខាសាលា បញ្ជីអំណាន និងសំណួរពិភាក្សា។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារនេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍សិក្សាស្តីពីប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈពិភពលោក ចាប់ពីសម័យកាលបុរាណរហូតដល់សតវត្សទី២០។ វាផ្តល់នូវគម្រោងសិក្ខាសាលាលម្អិត បញ្ជីអំណានជាកាតព្វកិច្ចចំនួន ៦៤ រឿង និងសំណួរសម្រាប់ត្រៀមប្រឡង ដើម្បីជួយនិស្សិតអភិវឌ្ឍការគិតបែបស៊ីជម្រៅលើចលនាអក្សរសិល្ប៍សំខាន់ៗដូចជា យុគសម័យរស់ឡើងវិញ (Renaissance) ភាពពិតនិយម (Realism) និងក្រោយទំនើបកម្ម (Postmodernism)។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Mythological and Epic Foundations មូលដ្ឋានគ្រឹះទេវកថា និងវីរកថា |
ទេវកថាគឺជាការសំយោគនៃការរកឃើញដំបូងៗរបស់មនុស្ស និងការច្នៃប្រឌិតសិល្បៈ ដែលដើរតួជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់អក្សរសិល្ប៍អឺរ៉ុប។ វីរកថា (Epic) គឺជាការកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយលាយឡំនឹងការស្រមើស្រមៃពីអាទិទេព និងវីរបុរស ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿ និងទស្សនៈពិភពលោកនាសម័យកាលនោះ។ | ស្នាដៃ "អ៊ីលីយ៉ាត" (Iliad) របស់កវី ហូមឺរ (Homer) ដែលបង្ហាញពីសង្គ្រាមទីក្រុងទ្រយ ដោយមានការចូលរួមពីព្រះនានា និងបង្ហាញពីវីរភាពរបស់មនុស្សសាមញ្ញ។ |
| Renaissance and Humanism យុគសម័យរស់ឡើងវិញ និងមនុស្សធម៌និយម |
ចលនាវប្បធម៌ និងសិល្បៈដែលបានផុសឡើងនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដោយងាកចេញពីគំនិតតឹងរ៉ឹងនៃមជ្ឈិមសម័យ មកផ្តោតលើតម្លៃ សក្តានុពល និងសេរីភាពរបស់មនុស្ស (Humanism)។ អក្សរសិល្ប៍ក្នុងសម័យនេះតែងតែបង្ហាញពីការត្រិះរិះពិចារណា និងការស្វែងរកសេចក្តីពិតតាមរយៈការសិក្សា។ | រឿង "ហ្កាហ្កង់ទុយអា និង ប៉ង់តាក្រុយអែល" (Gargantua and Pantagruel) របស់ ហ្វ្រង់ស័រ រ៉ាប្លេ (François Rabelais) ដែលប្រើប្រាស់ភាពកំប្លែងដើម្បីរិះគន់ប្រព័ន្ធអប់រំចាស់គំរិល និងលើកស្ទួយចំណេះដឹងថ្មី។ |
| Realism ភាពពិតនិយម |
ភាពពិតនិយម គឺជាចលនាអក្សរសិល្ប៍នៅសតវត្សទី១៩ ដែលព្យាយាមពិពណ៌នាជីវិតមនុស្សនិងសង្គមឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងលម្អិតបំផុត ដោយមិនមានការបំផ្លើស ឬបន្ថែមការស្រមើស្រមៃហួសហេតុ។ វិធីសាស្រ្តនេះជួយបង្ហាញពីបញ្ហាសង្គម គម្លាតវណ្ណៈ និងឥទ្ធិពលនៃមូលធននិយមយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ប្រលោមលោករបស់ អូណូរេ ដឺ បាល់ហ្សាក់ (Honoré de Balzac) ដូចជារឿង "ឪពុកហ្គោរីយ៉ូ" (Père Goriot) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃលុយកាក់ និងភាពលោភលន់នៅក្នុងសង្គមទីក្រុងប៉ារីស។ |
| Existentialism អត្ថិភាពនិយម |
ទស្សនវិជ្ជាអក្សរសិល្ប៍សតវត្សទី២០ ដែលកើតចេញពីវិបត្តិនៃសង្គ្រាមលោក ដោយផ្តោតលើសេរីភាព ការទទួលខុសត្រូវ និងការបង្កើតអត្ថន័យជីវិតដោយខ្លួនឯង នៅក្នុងពិភពលោកដែលគ្មានន័យ (Absurdity)។ មនុស្សត្រូវប្រឈមមុខនឹងជម្រើស និងលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯង។ | ប្រលោមលោកខ្នាតខ្លី "មនុស្សចម្លែក" (The Stranger) របស់ អាល់ប៊ែរ កាមុស (Albert Camus) ដែលតួឯកឈ្មោះ មឺសូ (Meursault) ព្រងើយកន្តើយនឹងបទដ្ឋានសង្គម និងបង្ហាញពីភាពគ្មានន័យនៃជីវិត។ |
ទោះបីជាឯកសារនេះផ្តោតលើអក្សរសិល្ប៍លោកខាងលិចក៏ដោយ ក៏វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីបរិបទវប្បធម៌សាកល ដើម្បីអភិវឌ្ឍការរិះគន់ផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងគរុកោសល្យ។
ការយល់ដឹងពីការវិវត្តនៃអក្សរសិល្ប៍និងសិល្បៈពិភពលោក ជួយបំពាក់បំប៉ននិស្សិតកម្ពុជានូវការគិតបែបស៊ីជម្រៅ ការយល់ចិត្ត (Empathy) ឆ្លងវប្បធម៌ និងចំណេះដឹងទូទៅ ដែលសុទ្ធសឹងជាគុណវុឌ្ឍិដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកជំនាញក្នុងយុគសម័យឌីជីថល។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Classicism | ចលនាអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈនៅអឺរ៉ុបសតវត្សទី១៧ ដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់ទម្លាប់តឹងរ៉ឹង ភាពសមហេតុផល (Rationalism) និងយកគំរូតាមភាពល្អឥតខ្ចោះនៃសិល្បៈក្រិក និងរ៉ូម៉ាំងបុរាណ។ វាតែងតែសង្កត់ធ្ងន់លើកាតព្វកិច្ចសង្គមជាជាងមនោសញ្ចេតនាផ្ទាល់ខ្លួន។ | ដូចជាការសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តដែលត្រូវគោរពតាមក្បួនខ្នាតនិងរចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដើម្បីធានាបាននូវភាពស្រស់ស្អាតនិងសណ្តាប់ធ្នាប់អចិន្ត្រៃយ៍។ |
| Romanticism | ចលនាសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍នៅដើមសតវត្សទី១៩ ដែលផុសឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងភាពតឹងរ៉ឹងរបស់ Classicism។ វាផ្តោតសំខាន់លើមនោសញ្ចេតនា អារម្មណ៍ ភាពអស្ចារ្យនៃធម្មជាតិ និងសេរីភាព ឬការបះបោររបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ | ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលសម្រេចចិត្តបោះបង់ការងារការិយាល័យដ៏គួរឱ្យធុញទ្រាន់ ដើម្បីធ្វើដំណើរផ្សងព្រេងតាមព្រៃភ្នំដោយស្តាប់តាមសម្លេងបេះដូងនិងសេរីភាពរបស់ខ្លួន។ |
| Realism | ចលនាអក្សរសាស្ត្រនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ ដែលព្យាយាមឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតពិតរបស់មនុស្ស និងសង្គមដោយមិនមានការបន្ថែមការស្រមើស្រមៃ ឬការតុបតែងបំផ្លើស ពិសេសផ្តោតលើបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ទំនាស់វណ្ណៈ និងឥទ្ធិពលនៃលុយកាក់។ | ដូចជាការថតរូបឯកសារ (Documentary Photography) ដែលបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពពិតៗនៃជីវិតអ្នកលក់ដូរនៅតាមដងផ្លូវ ដោយមិនកែច្នៃពណ៌ ឬបិទបាំងភាពលំបាកឡើយ។ |
| Existentialism | ទស្សនវិជ្ជា និងចលនាអក្សរសិល្ប៍នៅសតវត្សទី២០ (មាននៅក្នុងស្នាដៃរបស់ J.P. Sartre និង A. Camus) ដែលសង្កត់ធ្ងន់ថា ជីវិតមនុស្សពីធម្មជាតិមកគឺគ្មានអត្ថន័យអ្វីឡើយ (Absurdity) ហើយបុគ្គលម្នាក់ៗមានសេរីភាពទាំងស្រុងក្នុងការបង្កើតគោលដៅនិងត្រូវទទួលខុសត្រូវលើជម្រើសរបស់ខ្លួនឯង។ | ដូចជាការដើរចូលទៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានដែលគ្មានម៉ឺនុយម្ហូបទាល់តែសោះ—អ្នកត្រូវតែបង្កើតមុខម្ហូបដោយខ្លួនឯង ហើយទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងថាតើវាឆ្ងាញ់ឬអត់។ |
| Postmodernism | ចលនាអក្សរសិល្ប៍និងសិល្បៈនៅចុងសតវត្សទី២០ ដែលបដិសេធសេចក្តីពិតតែមួយមុខ ឬទ្រឹស្តីសកល។ វាចូលចិត្តការលាយឡំរចនាប័ទ្ម ការលេងសើចបែបបញ្ចើចបញ្ចើ (Irony) និងការបង្កើតសាច់រឿងដែលដឹងខ្លួនឯងថាជារឿងប្រឌិត (Metafiction)។ | ដូចជាការយកបទចម្រៀងបុរាណខ្មែរមក Remix ជាមួយចង្វាក់រ៉េប (Rap) និងតន្ត្រីអេឡិចត្រូនិកសម័យថ្មី ដោយបង្កើតជារចនាប័ទ្មថ្មីមួយដែលបំបែកច្បាប់ចាស់ៗ។ |
| Heroic Epic | កំណាព្យ ឬរឿងនិទានខ្នាតវែងសម័យបុរាណ និងមជ្ឈិមសម័យ ដែលរៀបរាប់ពីវីរភាព សេចក្តីក្លាហាន និងព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រលាយឡំនឹងទេវកថា ដែលជារឿយៗតំណាងឱ្យអត្តសញ្ញាណ ឬស្មារតីរបស់ប្រជាជាតិណាមួយ (ឧទាហរណ៍ វីរកថា Homer របស់ក្រិក)។ | ដូចជារឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ ដែលពណ៌នាពីចម្បាំងដ៏អស្ចារ្យរវាងព្រះរាម និងក្រុងរាពណ៍ ដោយបង្កប់នូវជំនឿសាសនា និងសីលធម៌សង្គមយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ |
| Baroque | រចនាប័ទ្មសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍នៅសតវត្សទី១៧ ដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ តុបតែងច្រើន ផ្តល់អារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រ ផ្តោតលើភាពបំភាន់នៃជីវិត (Illusion) និងបង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំង (ពន្លឺនិងងងឹត ជីវិតនិងសេចក្តីស្លាប់)។ | ដូចជារបាំព្រះរាជទ្រព្យខ្មែរ ដែលមានកាយវិការទន់ភ្លន់ លម្អិត និងសម្លៀកបំពាក់ដេរប្រណិតពោរពេញដោយក្បាច់រចនាដ៏ស្មុគស្មាញដើម្បីទាក់ទាញ និងអង្រួនអារម្មណ៍ទស្សនិកជន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
