ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការផ្តល់នូវចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានផ្នែកទ្រឹស្តី និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ សម្រាប់និស្សិតជំនាញវប្បធម៌វិទ្យា ដែលមិនមានការអប់រំផ្នែកសិល្បៈកម្រិតជំនាញពីមុនមក។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ឯកសារនេះរៀបចំជារចនាសម្ព័ន្ធកម្មវិធីសិក្សា និងគោលការណ៍ណែនាំវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ការបង្រៀន ដែលបែងចែកជាការបង្រៀនទ្រឹស្តី (Lectures) និងសិក្ខាសាលាអនុវត្តជាក់ស្តែង (Seminars)។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារណែនាំនេះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃកម្មវិធីសិក្សារយៈពេល ៩០ម៉ោង ស្តីពីទ្រឹស្តី និងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ សម្រាប់និស្សិតជំនាញវប្បធម៌វិទ្យា។ វាគ្របដណ្តប់លើការវិភាគទម្រង់សិល្បៈផ្សេងៗ (គំនូរ ចម្លាក់ ក្រាហ្វិក និងស្ថាបត្យកម្ម) ព្រមទាំងតាមដានការវិវត្តនៃសិល្បៈសកលតាំងពីសម័យបុរាណរហូតដល់យុគសម័យក្រោយទំនើប (Postmodernism) ក្នុងសតវត្សទី២០។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Formal Art Analysis ការវិភាគទម្រង់សិល្បៈ |
គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃស្នាដៃសិល្បៈដោយផ្តោតលើទិដ្ឋភាពបច្ចេកទេស ការរៀបចំទម្រង់ (Composition) ការប្រើប្រាស់ពណ៌ (Color palette) និងសម្ភារៈ។ ការវិភាគនេះជួយឱ្យគេយល់ពីអត្ថន័យសោភ័ណភាព និងបរិបទវប្បធម៌នៃស្នាដៃនោះយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។ | ការវិភាគលើគំនូរ "Madonna Conestabile" របស់វិចិត្រករ Raphael ដោយផ្តោតលើទម្រង់រាងជារង្វង់ (Tondo) ដែលជានិមិត្តរូបនៃភាពសុខដុមរមនា និងការប្រើប្រាស់ពណ៌ត្រជាក់ដើម្បីបង្ហាញពីភាពបរិសុទ្ធ។ |
| Artistic Styles and Epochs រចនាបថ និងសម័យកាលសិល្បៈ |
នេះសំដៅលើការវិវត្តតាមប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបញ្ចេញមតិផ្នែកសិល្បៈ ដែលត្រូវបានបែងចែកជាសម័យកាលខុសៗគ្នាដូចជា សម័យបុរាណ សម័យកណ្តាល យុគសម័យរស់ឡើងវិញ (Renaissance) បារ៉ុក (Baroque) និងម៉ូឌើននីសឹម (Modernism)។ សម័យកាលនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេស និងទស្សនវិជ្ជាសិល្បៈរៀងៗខ្លួន។ | ការផ្លាស់ប្តូរពីរចនាបថដែលផ្តោតលើភាពសុខដុមនៃយុគសម័យ Renaissance ទៅរកភាពតានតឹង និងថាមវន្ត (Dynamic) នៃយុគសម័យ Baroque ដូចដែលបានឃើញតាមរយៈចម្លាក់របស់ Michelangelo។ |
| Types and Genres of Fine Arts ប្រភេទ និងទម្រង់នៃសិល្បៈទស្សនីយភាព |
ការបែងចែកសិល្បៈជាផ្នែកផ្សេងៗដូចជា គំនូរ (Painting) ចម្លាក់ (Sculpture) ក្រាហ្វិក (Graphics) និងស្ថាបត្យកម្ម (Architecture)។ ប្រភេទនីមួយៗមានបច្ចេកទេស សម្ភារៈ និងសមត្ថភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ឬបង្ហាញអត្ថន័យខុសៗគ្នា។ | ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសឆ្លាក់ពុម្ព (Etching) ក្នុងសិល្បៈក្រាហ្វិកដោយវិចិត្រករ Rembrandt ដើម្បីបង្កើតភាពផ្ទុយគ្នារវាងពន្លឺ និងស្រមោល ដែលបង្ហាញពីអារម្មណ៍សោកសៅនិងភាពតានតឹងក្នុងសាច់រឿង។ |
| Art in Cultural Context សិល្បៈក្នុងបរិបទវប្បធម៌ |
ការយល់ដឹងថាស្នាដៃសិល្បៈមិនត្រឹមតែជាវត្ថុសម្រាប់គយគន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសង្គម ជំនឿសាសនា និងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនៅសម័យកាលនោះ។ សិល្បៈដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធគុណតម្លៃរបស់មនុស្សជាតិ។ | ការសិក្សាពីរបៀបដែលសិល្បៈសាសនានៅសម័យកណ្តាល (Middle Ages) ត្រូវបានជំនួសដោយសិល្បៈដែលលើកតម្កើងតម្លៃមនុស្សជាតិ (Humanism) នៅក្នុងយុគសម័យ Renaissance។ |
ទោះបីជាកម្មវិធីសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើសិល្បៈអឺរ៉ុប និងរុស្ស៊ីក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគទម្រង់សិល្បៈ និងការសិក្សាបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការយល់ដឹង និងអភិរក្សបេតិកភណ្ឌសិល្បៈដ៏សម្បូរបែបរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការរៀនសូត្រពីទ្រឹស្តី និងប្រវត្តិសិល្បៈសកល ផ្តល់ឱ្យនិស្សិតកម្ពុជានូវការគិតបែបស៊ីជម្រៅ និងជំនាញវិភាគ ដែលជាឧបករណ៍ដ៏មានតម្លៃក្នុងការលើកស្ទួយ និងធ្វើសមាហរណកម្មសិល្បៈខ្មែរទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Formal Art Analysis | គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សា និងវាយតម្លៃស្នាដៃសិល្បៈដោយផ្តោតទៅលើលក្ខណៈរូបវន្ត និងបច្ចេកទេសរបស់វា ដូចជាខ្សែបន្ទាត់ ទម្រង់ ពណ៌ ពន្លឺ និងការរៀបចំ ជាជាងការផ្តោតលើអត្ថន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬសាច់រឿងតែមួយមុខ។ វិធីនេះជួយឱ្យគេយល់ពីរបៀបដែលសិល្បករបង្កើតសោភ័ណភាពនៃស្នាដៃ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃមុខម្ហូបមួយដោយការភ្លក់រសជាតិ មើលពណ៌ និងពិនិត្យបច្ចេកទេសចម្អិន ជាជាងការសួរថាអ្នកណាជាអ្នកចម្អិន ឬចម្អិនសម្រាប់ពិធីអ្វី។ |
| Composition | គឺជាការរៀបចំ និងការចាត់ចែងធាតុផ្សេងៗនៃសិល្បៈ (ដូចជារូបរាង ពណ៌ ពន្លឺ ទំហំ) នៅក្នុងផ្ទាំងគំនូរ ឬចម្លាក់ ដើម្បីបង្កើតបានជាភាពសុខដុមរមនា និងទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកទស្សនាទៅកាន់ចំណុច ឬអត្ថន័យសំខាន់នៃស្នាដៃនោះ។ | ដូចជាការរៀបចំតុបតែងគ្រឿងសង្ហារិមក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ ដើម្បីឱ្យមើលទៅស្អាត មានសណ្តាប់ធ្នាប់ និងងាយស្រួលដើរចេញចូល។ |
| Color Palette / Coloring | គឺជាប្រព័ន្ធនៃការផ្សំ និងប្រើប្រាស់ពណ៌នៅក្នុងស្នាដៃសិល្បៈ ដើម្បីបង្ហាញពីអារម្មណ៍ បរិយាកាស ឬនិមិត្តរូបផ្សេងៗ។ វាជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលវិចិត្រករប្រើដើម្បីទាក់ទងជាមួយអារម្មណ៍របស់អ្នកទស្សនា។ | ដូចជាការជ្រើសរើសសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស្រស់ៗសម្រាប់ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំដើម្បីបង្ហាញពីភាពសប្បាយរីករាយ និងពណ៌ងងឹតសម្រាប់ពិធីបុណ្យសពដើម្បីបង្ហាញពីការកាន់ទុក្ខ។ |
| Etching | គឺជាបច្ចេកទេសសិល្បៈក្រាហ្វិកមួយប្រភេទ (Printmaking) ដែលគេប្រើអាស៊ីតដើម្បីកាត់លោហៈ (ជាទូទៅទង់ដែង) បង្កើតជាចង្អូរសម្រាប់ផ្ទុកទឹកខ្មៅ រួចបោះពុម្ពរូបភាពនោះទៅលើក្រដាស។ វិចិត្រករល្បីឈ្មោះដូចជា Rembrandt ចូលចិត្តប្រើបច្ចេកទេសនេះដើម្បីបង្កើតគំនូរដែលមានសរសៃកូដញឹក និងច្បាស់ល្អ។ | ដូចជាការចាក់ពុម្ពនំអាកោ ឬការប្រើត្រាប្រថាប់លើក្រដាស ដែលរូបរាងត្រូវបានឆ្លាក់ទុកជាមុន។ |
| Renaissance | ជាយុគសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌ និងសិល្បៈនៅអឺរ៉ុប (សតវត្សទី១៤ ដល់១៦) ដែលមានការរស់ឡើងវិញនូវចំណាប់អារម្មណ៍លើសិល្បៈ និងទស្សនវិជ្ជាក្រិក-រ៉ូម៉ាំងបុរាណ ដោយផ្តោតលើតម្លៃមនុស្សជាតិ (Humanism) ភាពប្រាកដនិយម និងការសិក្សាពីកាយវិភាគវិទ្យា។ | ដូចជាការយកក្បួនខ្នាតសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តមកសិក្សា និងអនុវត្តឡើងវិញក្នុងសម័យទំនើប ដើម្បីស្វែងរកភាពអស្ចារ្យនៃអតីតកាល។ |
| Baroque | ជារចនាបថសិល្បៈអឺរ៉ុបនៅសតវត្សទី១៧ ដែលមានលក្ខណៈពិសេសដោយការប្រើប្រាស់ពន្លឺនិងស្រមោលខ្លាំងៗ (Chiaroscuro) ភាពស្មុគស្មាញ និងចលនាថាមវន្ត (Dynamic movement) ដើម្បីបង្កើតអារម្មណ៍រំភើប ភាពអស្ចារ្យ និងលក្ខណៈល្ខោននៅក្នុងផ្ទាំងគំនូរ ឬចម្លាក់។ | ដូចជាការទស្សនាខ្សែភាពយន្តសកម្មភាពដែលមានបច្ចេកទេសរូបភាព និងសំឡេងរំជើបរំជួលខ្លាំង ធ្វើឱ្យទស្សនិកជនរំភើបញាប់ញ័រតាមសាច់រឿង។ |
| Postmodernism | គឺជាចលនាសិល្បៈ និងវប្បធម៌ទូទាំងពិភពលោកនៅចុងសតវត្សទី២០ ដែលបដិសេធគោលការណ៍តឹងរ៉ឹងនៃសិល្បៈទំនើប (Modernism) ដោយងាកមកប្រើប្រាស់ភាពចម្រុះ ការហួសចិត្ត (Irony) និងការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងសិល្បៈជាន់ខ្ពស់ និងវប្បធម៌មហាជន (Mass culture)។ | ដូចជាការយកបទចម្រៀងបុរាណស៊ិនស៊ីសាមុតមក Remix បញ្ចូលគ្នាជាមួយចង្វាក់ Rap និងតន្ត្រីអេឡិចត្រូនិកទំនើប ដើម្បីបង្កើតអ្វីមួយដែលប្លែក និងមិនខ្វល់ពីច្បាប់ទម្លាប់ចាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
