បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ពីវដ្តនៃការផលិតស្ករអំពៅឆៅនៅក្នុងប្រទេសបេលីស (Belize) ចាប់ពីដំណាក់កាលដាំដុះរហូតដល់រោងចក្រ ដើម្បីស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការវាយតម្លៃនេះបានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Cool Farm Tool (CFT) រួមជាមួយទិន្នន័យចម្បងពីសមាគមអ្នកដាំដុះ និងបច្ចេកវិទ្យាវិភាគរូបភាពពីចម្ងាយដើម្បីគណនាការបញ្ចេញកាបូន។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការដាំដុះអំពៅគឺជាប្រភពចម្បងនៃការបញ្ចេញកាបូន (Carbon Footprint) នៅក្នុងវដ្តនៃការផលិតស្ករអំពៅឆៅ ដែលជំរុញជាចម្បងដោយការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ) និងការដុតសំណល់កសិកម្ម។ ចំណែកឯការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅដំណាក់កាលរោងចក្រមានកម្រិតទាបបំផុត ដោយសារការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញពីកាកអំពៅ (Bagasse) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កម្រិតបញ្ចេញកាបូនខ្ពស់ពីវិស័យកសិកម្ម (High Agricultural Emissions) | ជាង ៩២% នៃការបញ្ចេញកាបូនសរុបគឺកើតចេញពីដំណាក់កាលនៃការដាំដុះ និងការដឹកជញ្ជូនអំពៅ ខណៈដែលប្រតិបត្តិការរោងចក្រកែច្នៃរួមចំណែកតិចតួចបំផុត។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័នពីកសិកម្មមានចន្លោះពី ០,៤៣៧ ទៅ ០,៩៩៩ គីឡូក្រាម CO2e ក្នុងមួយគីឡូក្រាមស្ករឆៅ ខណៈរោងចក្របញ្ចេញត្រឹមតែ ០,០៣៧ គីឡូក្រាម CO2e ប៉ុណ្ណោះ។ |
| ឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (Impact of Land Use Change - LUC) | ការកាប់ព្រៃឈើដើម្បីយកដីដាំអំពៅ គឺជាកត្តាជំរុញដ៏ធំបំផុតមួយនៃការបញ្ចេញកាបូននៅកម្រិតកសិដ្ឋាន ដែលធ្វើឱ្យទំហំកាបូនប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងអាស្រ័យលើវិធីសាស្ត្រនៃការគណនាអត្រាប្រែប្រួលដី។ | ទំហំកាបូនសរុបមានកម្រិត ០,៤៧៤ ពេលគណនាដោយប្រើទិន្នន័យផ្កាយរណប (Remote Sensing) និងកើនដល់ ១,០៣៦ គីឡូក្រាម CO2e ក្នុងមួយគីឡូក្រាមស្ករ ពេលប្រើទិន្នន័យផ្ទាល់ពីកសិដ្ឋាន។ |
| ការអនុវត្តការប្រមូលផលបែបដុត (Field Burning Practices) | ការដុតស្លឹកអំពៅមុនពេលប្រមូលផល និងការដុតកាកសំណល់លើដីក្រោយពេលប្រមូលផល បន្តរួមចំណែកយ៉ាងខ្លាំងដល់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបាត់បង់គុណភាពដី។ | កសិករប្រមាណ ៩៨% បានរាយការណ៍ថាមានការដុតអំពៅមុនពេលប្រមូលផល ហើយ ៥៩% ទៀតដុតសំណល់ចោលក្រោយពេលប្រមូលផល។ |
| ប្រសិទ្ធភាពថាមពលជីវម៉ាស់ពីរោងចក្រ (Biomass Energy Efficiency) | ការដុតកាកអំពៅ (Bagasse) បង្កើតថាមពលអគ្គិសនីស្ទើរតែទាំងស្រុងសម្រាប់ប្រតិបត្តិការរោងចក្រ ហើយថាមពលដែលនៅសល់ត្រូវបានលក់ទៅបណ្តាញអគ្គិសនីជាតិ ដែលជួយបញ្ចៀសការបញ្ចេញកាបូនពីប្រភពថាមពលផ្សេងទៀត។ | ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃពង្រីក (System Expansion) បង្ហាញពីការបញ្ចៀសការបញ្ចេញកាបូនរហូតដល់ -០,១១៣ គីឡូក្រាម CO2e ក្នុងមួយគីឡូក្រាមស្ករ តាមរយៈការផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីទៅបណ្តាញជាតិ។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់អនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូន ដោយផ្តោតសំខាន់លើការកែលម្អការអនុវត្តកសិកម្ម និងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពរោងចក្រ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| សមាគមកសិករ និងរោងចក្រកែច្នៃ (Farmer Associations & Processors) | ផ្លាស់ប្តូរពីការដុតអំពៅមុនប្រមូលផល ទៅជាការប្រមូលផលអំពៅបៃតង (Green cane harvesting) និងបន្សល់កាកសំណល់លើដីដើម្បីបង្កើនគុណភាពដីកសិកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ (Government & Relevant Institutions) | ទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដើម្បីពង្រីកដីកសិកម្ម (Land Use Change) និងលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការអនុវត្តការភ្ជួររាស់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ រួមទាំងការប្រើប្រាស់ដំណាំគម្របដី (Cover crops)។ | ខ្ពស់ (High) |
| រោងចក្រកែច្នៃ (Processing Mills) | កាត់បន្ថយការលេចធ្លាយសារធាតុធ្វើឲ្យត្រជាក់ (Refrigerants leakage) គ្រប់គ្រងទឹកកខ្វក់ឱ្យបានល្អ និងបន្តកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្រេងម៉ាស៊ូតនៅក្នុងរោងចក្រ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសមានសក្តានុពលក្នុងផលិតកម្មអំពៅ និងរោងចក្រស្ករស (ដូចជានៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ កោះកុង និងក្រចេះ) ដើម្បីស្វែងយល់ពីវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទំហំកាបូន កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងពង្រីកលទ្ធភាពនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ (ជាពិសេសទីផ្សារកសិផលសរីរាង្គ និង Fairtrade)។
ការអនុវត្តតាមលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះ អាចជួយកម្ពុជាធ្វើទំនើបកម្មសង្វាក់ផលិតកម្មស្ករអំពៅរបស់ខ្លួនឱ្យមាននិរន្តរភាព ទាក់ទាញការវិនិយោគបៃតង និងឆ្លើយតបទៅនឹងស្តង់ដារអាកាសធាតុសកលប្រកបដោយការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Product Carbon Footprint (PCF) | ការវាស់វែងបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប (គិតជាកាបូនឌីអុកស៊ីតសមមូល) ដែលបញ្ចេញក្នុងវដ្តជីវិតនៃផលិតផលណាមួយ។ ក្នុងរបាយការណ៍នេះ វាវាស់កម្រិតកាបូនពីការដាំអំពៅរហូតដល់ក្លាយជាស្ករឆៅនៅរោងចក្រ ដើម្បីជាមូលដ្ឋានក្នុងការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នពុលក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។ | ដូចជាការតាមដានមើលថា តើការធ្វើនំមួយចាប់តាំងពីការដាំស្រូវសាលីរហូតដល់ដុតនំឆ្អិន បានបញ្ចេញផ្សែងពុលចូលបរិយាកាសប៉ុន្មាន។ |
| Land Use Change (LUC) | ការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទនៃការប្រើប្រាស់ដី ដូចជាការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ ឬវាលស្មៅដើម្បីយកដីមកធ្វើកសិកម្មដាំអំពៅ។ ក្នុងគោលនយោបាយបរិស្ថាន សកម្មភាពនេះត្រូវរាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនាកាបូន ព្រោះវាធ្វើឱ្យកាបូនដែលធ្លាប់ស្តុកទុកក្នុងព្រៃភាយចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | ដូចជាការវាយកម្ទេចឃ្លាំងស្តុកខ្យល់បរិសុទ្ធ (ព្រៃឈើ) ដើម្បីធ្វើជាចម្ការ ដែលធ្វើឱ្យខ្យល់អាក្រក់ដែលព្រៃធ្លាប់ស្រូបយកនោះ ហោះចូលទៅក្នុងអាកាសវិញ។ |
| System Expansion | វិធីសាស្ត្រគណនាក្នុងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដោយរួមបញ្ចូលអត្ថប្រយោជន៍នៃផលិតផលបន្ទាប់បន្សំ (Co-products) ទៅក្នុងប្រព័ន្ធរង្វាយតម្លៃ។ ឧទាហរណ៍ ការយកកាកអំពៅទៅដុតបង្កើតអគ្គិសនីលក់ចូលបណ្តាញជាតិ ដែលជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូនពីការផលិតអគ្គិសនីដោយប្រើប្រេងហ្វូស៊ីលក្នុងកម្រិតជាតិ។ | ដូចជាពេលអ្នកធ្វើម្ហូបហើយយកកាកសំណល់ទៅធ្វើជី ជាជាងបោះចោល ដែលជួយសន្សំសំចៃមិនបាច់ទិញជីគីមីពីផ្សារបន្ថែម។ |
| Cradle-to-gate | ដែនកំណត់នៃការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដែលចាប់ផ្តើមរាប់តាំងពីដំណាក់កាលទាញយកវត្ថុធាតុដើម (ការដាំដុះកសិកម្ម) រហូតដល់ផលិតផលសម្រេចចេញពីរោងចក្រ ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលការដឹកជញ្ជូនទៅកាន់អ្នកទិញ ឬការប្រើប្រាស់នោះទេ។ វាជួយក្រុមហ៊ុនឱ្យផ្តោតលើការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូនតែក្នុងរង្វង់ដែលខ្លួនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ | ដូចជាការគិតត្រឹមថ្លៃដើមផលិតទំនិញមួយនៅពេលវាចេញពីរោងចក្រភ្លាមៗ ដោយមិនបូកបញ្ចូលថ្លៃដឹកជញ្ជូនទៅលក់នៅទីផ្សារនោះទេ។ |
| Phytolith occluded carbon | កាបូនដែលត្រូវបានចាប់យក និងរក្សាទុកក្នុងទម្រង់ជារចនាសម្ព័ន្ធរឹងរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាស៊ីលីកាក្នុងដើមអំពៅ) ដែលអាចរក្សាទុកកាបូនក្នុងដីបានយូរអង្វែង ទោះបីជារុក្ខជាតិរលួយក៏ដោយ។ នេះជាយន្តការស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាសតាមបែបធម្មជាតិ ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការចាក់សោកាបូនទុកក្នុងគ្រាប់ថ្មតូចៗនៃសំណល់រុក្ខជាតិ ដែលកប់ក្នុងដីរាប់ពាន់ឆ្នាំដោយមិនរលាយបាត់ទៅណាទោះមានភ្លៀង ឬថ្ងៃក្តៅក៏ដោយ។ |
| Global Warming Potential (GWP) | រង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបបរិមាណកម្តៅដែលឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នីមួយៗ (ដូចជាឧស្ម័នមេតាន ឬនីត្រាតអុកស៊ីត) អាចស្រូបយកបានក្នុងបរិយាកាស ធៀបនឹងកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2)។ វាជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយដឹងថាឧស្ម័នណាមានគ្រោះថ្នាក់ជាងគេ ដើម្បីដាក់វិធានការទប់ស្កាត់ជាអាទិភាព។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្លាំងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដោយចាត់ទុកកម្លាំងមនុស្សធម្មតាជាឧស្ម័ន CO2 ចំណែកអ្នកខ្លាំងជាង២៥ដងគឺឧស្ម័នមេតាន (Methane)។ |
| Bagasse | កាកសរសៃអំពៅដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីការគាបយកទឹក។ នៅក្នុងវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្ម គេតែងប្រើវាជាឥន្ធនៈជីវម៉ាស់ (Biomass) សម្រាប់ដុតផលិតចំហាយទឹក និងអគ្គិសនី ដើម្បីឱ្យរោងចក្រដើរដោយខ្លួនឯង ដែលជាការចូលរួមកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូនយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាចុងអង្ករឬកន្ទក់ដែលសល់ពីការកិនស្រូវ ហើយគេយកវាទៅធ្វើជាចំណីសត្វ ឬដុតធ្វើធ្យូងបន្តទៀត ដើម្បីកុំឱ្យខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Cool Farm Tool (CFT) | កម្មវិធីវាយតម្លៃតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់កសិករ និងអ្នកទិញផលិតផលកសិកម្ម ដើម្បីគណនា និងវាស់វែងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ការប្រើប្រាស់ទឹក និងជីវចម្រុះនៅកម្រិតកសិដ្ឋាន ដែលជួយពង្រឹងការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយដែលជួយកសិករដឹងថា តើការប្រើប្រាស់ជី និងការភ្ជួររាស់របស់គាត់បានបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ះពាល់បរិស្ថានកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
