បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពផ្ទុក និងស្តង់ដារទទួលភ្ញៀវទេសចរនៅតំបន់រៀបចំការកម្សាន្តនៃឧទ្យានជាតិ Khao Kitchakute ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងភាពកកកុញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្ទុកលើវិស័យចំនួនបួនសំខាន់ៗ ដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យរយៈពេល១០ឆ្នាំ (២០០៧-២០១៦) និងការស្ទង់មតិភ្ញៀវទេសចរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Physical Carrying Capacity (PCC) ការវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្ទុករូបវន្ត |
ងាយស្រួលគណនាដោយពឹងផ្អែកលើទំហំផ្ទៃដី និងកម្រិតស្តង់ដារនៃការប្រើប្រាស់លំហរ។ ផ្តល់នូវតួលេខគោលច្បាស់លាស់សម្រាប់កំណត់ចំនួនមនុស្សអតិបរមា។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខូចខាតបរិស្ថានជាក់ស្តែង ឬបទពិសោធន៍ផ្លូវចិត្តរបស់ភ្ញៀវទេសចរនោះទេ។ | ចំនួនភ្ញៀវទេសចរជាក់ស្តែង (២៣.៧៨៦ នាក់) បានលើសពីដែនកំណត់រូបវន្ត (២១.៣៣៤ នាក់)។ |
| Ecological Carrying Capacity (ECC) ការវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្ទុកប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី |
វាស់វែងផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ទៅលើបរិស្ថាន ដូចជាការខូចខាតឫសឈើ និងការបាក់មែកឈើ ដែលជួយដល់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល (ឧទាហរណ៍ ការប្រើក្រឡាសំណាញ់វាស់ឫសឈើ)។ | អត្រានៃការលេចចេញឫសឈើមានចន្លោះពី ៨,៤៤% ទៅ ១១,០២% ដែលស្ថិតក្នុងកម្រិតមានសុវត្ថិភាព (ក្រោម ២៥%)។ |
| Psychological Carrying Capacity (PsCC) ការវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្ទុកផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ |
ចាប់យកអារម្មណ៍ពិតប្រាកដរបស់ភ្ញៀវទេសចរចំពោះភាពកកកុញ ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការវាយតម្លៃគុណភាពទេសចរណ៍។ | ទិន្នន័យមានលក្ខណៈអត្តនោម័ត (Subjective) អាស្រ័យលើអារម្មណ៍បុគ្គល និងត្រូវការការរចនាកម្រងសំណួរច្បាស់លាស់។ | ភ្ញៀវទេសចរប្រមាណ ៨៦% ទៅ ៩២% មានអារម្មណ៍ថាកកកុញខ្លាំង (លើសពីសមត្ថភាពផ្ទុកដោយមានកម្រិតអត្ថន័យ p=0.05 តាមរយៈការតេស្ត Chi-Square)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានកម្លាំងមនុស្សច្រើនសម្រាប់ការចុះអង្កេតប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឧទ្យានជាតិ Kao Kitchakute ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើរដូវកាលដែលមានពិធីបុណ្យសាសនា (ខែកុម្ភៈ-មេសា ឆ្នាំ២០១៦) ដែលមានមនុស្សកកកុញខ្លាំងបំផុត។ គំរូទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌពេលមានមនុស្សកកកុញជាទីបំផុត (Peak Condition) ដែលមិនតំណាងឱ្យស្ថានភាពពេញមួយឆ្នាំនោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ពុទ្ធសាសនា ឬធម្មជាតិនៅកម្ពុជា ក៏តែងតែប្រឈមនឹងកំណើនភ្ញៀវគំហុកក្នុងរដូវបុណ្យទានដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្ទុក (Carrying Capacity) ទាំង៤ផ្នែកនេះ គឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវទាំងនេះនឹងជួយឱ្យអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងអ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់ទេសចរណ៍កម្ពុជា អាចថ្លឹងថ្លែងរវាងកំណើនចំណូលសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពបរិស្ថានបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carrying Capacity | ទ្រឹស្ដីដែលកំណត់ពីចំនួនអតិបរមានៃមនុស្ស សត្វ ឬសកម្មភាពដែលតំបន់ណាមួយអាចទ្រទ្រង់បានក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬគុណភាពនៃបទពិសោធន៍របស់អ្នកចូលរួម។ | ដូចជាការកំណត់ចំណុះអតិបរមានៃឡានក្រុង ដែលបើជិះលើសពីនេះ ឡាននឹងខូច ឬអ្នកជិះនឹងថប់ដង្ហើម។ |
| Physical Carrying Capacity (PCC) | ការវាស់វែងសមត្ថភាពផ្ទុកផ្នែករូបវន្ត ដោយគណនាលើទំហំផ្ទៃដីដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ធៀបនឹងស្តង់ដារលំហដែលមនុស្សម្នាក់ត្រូវការ ដើម្បីកំណត់ចំនួនមនុស្សអតិបរមាក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការគណនាថា បន្ទប់ទំហំ ៤x៤ ម៉ែត្រ អាចដាក់មនុស្សអង្គុយបានប៉ុន្មាននាក់ដោយមិនចង្អៀត។ |
| Ecological Carrying Capacity (ECC) | កម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ដែលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីអាចទ្រទ្រង់បានមុនពេលមានការខូចខាតដែលមិនអាចស្តារឡើងវិញបាន ឧទាហរណ៍ការសិក្សាពីការសឹកដី ដាច់ឫសឈើ ឬការបាក់មែកឈើនៅតាមផ្លូវដើរព្រៃ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់លើមែកឈើ បើមានសត្វស្លាបទុំច្រើនពេក មែកឈើនឹងបាក់ខូច។ |
| Facility Carrying Capacity (FCC) | សមត្ថភាពនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបរិក្ខារនានា (ដូចជាបន្ទប់ទឹក ចំណតរថយន្ត ឬកន្លែងអង្គុយ) ក្នុងការបម្រើសេវាកម្មដល់ចំនួនមនុស្សជាក់លាក់ណាមួយក្នុងមួយថ្ងៃដោយមិនរាំងស្ទះ។ | ដូចជាការគណនាថា តើបន្ទប់ទឹកមួយអាចឱ្យមនុស្សចូលប្រើប្រាស់បានប៉ុន្មានដងក្នុងមួយថ្ងៃដោយមិនមានបញ្ហាស្ទះ ឬខូចខាត។ |
| Psychological Carrying Capacity (PsCC) | កម្រិតអតិបរមានៃភាពកកកុញដែលភ្ញៀវទេសចរអាចទទួលយកបានមុនពេលគុណភាពនៃបទពិសោធន៍ទេសចរណ៍របស់ពួកគេធ្លាក់ចុះ ពោលគឺរង្វាស់អារម្មណ៍និងការពេញចិត្តរបស់ភ្ញៀវ។ | ដូចជាអារម្មណ៍ដែលយើងដើរផ្សាររាត្រី បើមនុស្សច្រើនពេកដើរទង្គិចគ្នា យើងនឹងមានអារម្មណ៍ថាមិនសប្បាយ ហើយលែងចង់ដើរទិញអីវ៉ាន់បន្តទៀត។ |
| Chi-Square | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីសាកល្បងសម្មតិកម្ម ដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Observed data) ជាមួយទិន្នន័យរំពឹងទុក (Expected data) ដើម្បីមើលថាតើអថេរពីរមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយថាកាក់នឹងធ្លាក់ចេញរូបក្បាល ឬកន្ទុយស្មើគ្នា ហើយយើងបោះកាក់១០០ដង ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើវាចេញស្មើគ្នាមែនឬអត់។ |
| Taro Yamane formula | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់កំណត់ចំនួនទំហំសំណាក (Sample size) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវពីចំនួនប្រជាជនសរុប (Population) ដោយមានកម្រិតលំអៀង (Margin of error) ច្បាស់លាស់។ | ដូចជារូបមន្តដែលប្រាប់យើងថា ក្នុងចំណោមសិស្ស១ពាន់នាក់ តើយើងគួរហៅសិស្សប៉ុន្មាននាក់មកសួរ ទើបអាចដឹងពីមតិរួមរបស់សាលាទាំងមូលបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
