បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការធ្លាក់ចុះធនធានឫស្សីនៅកម្ពុជាដោយសារការកាប់បំផ្លាញ និងការគ្រប់គ្រងគ្មាននិរន្តរភាព ព្រមទាំងតម្រូវការយល់ដឹងពីចំណូលចិត្តរបស់សហគមន៍ក្នុងការចូលរួមអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិ និងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីវាយតម្លៃឆន្ទៈក្នុងការបង់ប្រាក់របស់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Choice Experiment / Conditional Logit Model ការធ្វើពិសោធន៍ជម្រើស និងម៉ូដែលឡូជីតមានលក្ខខណ្ឌ |
អាចវាយតម្លៃដាច់ដោយឡែកនូវលក្ខណៈនីមួយៗនៃគម្រោង (ឧទាហរណ៍៖ ការដាំស្តារ ធៀបនឹងការប្រមូលផល) និងអាចទាញរកតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃសេវាកម្មបរិស្ថានដែលមិនមានលក់នៅលើទីផ្សារ (Non-market goods)។ | ទាមទារការរចនាកម្រងសំណួរតាមបែបស្ថិតិដែលស្មុគស្មាញ ហើយអ្នកចូលរួមអាចជួបការលំបាកក្នុងការជ្រើសរើស ប្រសិនបើពួកគេមានកម្រិតវប្បធម៌ទាប។ | អាចគណនាឆន្ទៈរឹមក្នុងការបង់ប្រាក់ (MWTP) ជាតួលេខជាក់លាក់គឺ ២១.៤៥ ដុល្លារ/ឆ្នាំ សម្រាប់ការដាំស្តារឫស្សី និងប្រមាណ ៦ ដុល្លារ/ឆ្នាំ សម្រាប់ការប្រមូលផលប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ |
| Participatory Surveys & Stakeholder Analysis ការស្ទង់មតិដោយមានការចូលរួម និងការវិភាគអ្នកពាក់ព័ន្ធ |
ផ្តល់ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គម កម្រិតជីវភាព និងការព្រួយបារម្ភពិតប្រាកដរបស់សហគមន៍ដែលរស់នៅពឹងផ្អែកលើព្រៃឈើ។ | ទាមទារពេលវេលា កម្លាំងពលកម្ម និងថវិកាច្រើនក្នុងការចុះសម្ភាសន៍ផ្ទាល់មួយទល់នឹងមួយ (One-on-one interview) ហើយអាចមានភាពលម្អៀងពីអ្នកឆ្លើយសំណួរ។ | បង្ហាញថា ៩៣% នៃអ្នកចូលរួម (២៦៦នាក់) គាំទ្រការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ ដោយភាគច្រើនយល់ព្រមបង់ប្រាក់ ១ ដុល្លារក្នុងមួយខែទៅក្នុងមូលនិធិសហគមន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាលរយៈពេលយូរ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតតែលើប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍អូរតូច ខេត្តកំពត ដែលអ្នកចូលរួមភាគច្រើន (៩២%) មានកម្រិតវប្បធម៌ក្រោមថ្នាក់ទី៩ និងមានចំណូលទាប។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតំបន់នោះមែន ប៉ុន្តែវាអាចមិនតំណាងឱ្យឆន្ទៈក្នុងការបង់ប្រាក់ (Willingness to Pay) របស់ប្រជាជននៅតំបន់ផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលមានស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចខុសគ្នានោះទេ។
វិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើពិសោធន៍ជម្រើស (Choice Experiment) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
សរុបមក លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះគឺជាគំរូដ៏ល្អមួយក្នុងការជួយរាជរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលបង្កើតយន្តការហិរញ្ញប្បទានប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងស្របតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Choice Experiment (ការធ្វើពិសោធន៍ជម្រើស) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដែលតម្រូវឱ្យអ្នកចូលរួមជ្រើសរើសយកជម្រើសមួយក្នុងចំណោមជម្រើសជាច្រើន ដែលជម្រើសនីមួយៗផ្សំឡើងពីលក្ខណៈ (Attributes) និងកម្រិតខុសៗគ្នា។ វាជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវយល់ពីចំណូលចិត្ត និងតម្លៃទីផ្សារដែលប្រជាជនផ្តល់ឱ្យអថេរនីមួយៗនៃសេវាកម្មបរិស្ថាន។ | ដូចជាការឱ្យអតិថិជនជ្រើសរើសទិញទូរស័ព្ទដោយប្រៀបធៀបទំហំថ្ម កាមេរ៉ា និងតម្លៃ ដើម្បីវិភាគរកមើលថាពួកគេឱ្យតម្លៃលើមុខងារមួយណាជាងគេ។ |
| Conditional Logit Model (ម៉ូដែលឡូជីតមានលក្ខខណ្ឌ) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យពីការធ្វើពិសោធន៍ជម្រើស ដើម្បីព្យាករណ៍ពីប្រូបាប៊ីលីតេដែលបុគ្គលម្នាក់នឹងជ្រើសរើសជម្រើសណាមួយ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈនៃជម្រើសទាំងនោះជាជាងផ្អែកលើលក្ខណៈរបស់អ្នកជ្រើសរើសផ្ទាល់។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលទស្សន៍ទាយថាអ្នកចូលចិត្តញ៉ាំគុយទាវ ឬបាយព្រឹក ដោយផ្អែកលើរសជាតិ តម្លៃ និងបរិយាកាសហាង។ |
| Marginal Willingness to Pay (ឆន្ទៈរឹមក្នុងការបង់ប្រាក់) | គឺជាចំនួនទឹកប្រាក់បន្ថែមដែលបុគ្គលម្នាក់ស្ម័គ្រចិត្តបង់ ដើម្បីទទួលបានការកើនឡើងមួយឯកតា ឬការកែលម្អបន្ថែមនៃគុណភាពរបស់ទំនិញ ឬសេវាកម្មបរិស្ថានណាមួយ។ | ដូចជាការដែលអ្នកសុខចិត្តថែមលុយ ៥០០រៀលទៀត ដើម្បីទទួលបានកាហ្វេកែវធំជំនួសឱ្យកែវតូច។ |
| Non-timber forest products / NTFPs (អនុផលព្រៃឈើ) | សំដៅលើផលិតផលជីវសាស្រ្តទាំងអស់ដែលបានមកពីព្រៃឈើ ក្រៅពីឈើប្រណីត ឬឈើអារដែលមានតម្លៃពាណិជ្ជកម្មធំដុំ។ អនុផលទាំងនោះរួមមាន ឫស្សី ផ្តៅ ជ័រ ទឹកឃ្មុំ ផ្សិត និងរុក្ខជាតិឱសថ ដែលមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវភាពប្រជាជនសហគមន៍។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬបន្លែយកមកហូបពីសួនច្បារ ដោយមិនចាំបាច់កាប់រំលំដើមរបស់វា។ |
| Orthogonal main effects design (ការរចនាឥទ្ធិពលចម្បងបែបអ័រតូហ្គោណាល់) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិក្នុងការរៀបចំបន្សំនៃជម្រើសនៅក្នុងកម្រងសំណួរ ដើម្បីធានាថាអថេរនីមួយៗអាចត្រូវបានវាយតម្លៃដោយឯករាជ្យពីគ្នា (មិនជាន់គ្នា) ហើយជួយកាត់បន្ថយចំនួនសំណួរដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់មកត្រឹមចំនួនមួយដែលអ្នកឆ្លើយអាចឆ្លើយបាន។ | ដូចជាការចាត់ចែងកាលវិភាគប្រកួតកីឡាដែលធានាថាក្រុមនីមួយៗបានប្រកួតជាមួយគ្នាដោយស្មើភាព និងមិនជាន់ម៉ោងគ្នា។ |
| REDD+ (រេដបូក / ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការបាត់បង់ និងការរិចរិលព្រៃឈើ) | ជាយន្តការអន្តរជាតិដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍សម្រាប់ការអភិរក្ស ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការបង្កើនស្តុកកាបូនព្រៃឈើ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិកទៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី។ | ដូចជាការដែលអ្នកដទៃឱ្យលុយអ្នកភូមិជាប្រចាំដើម្បីឱ្យពួកគេជួយយាមព្រៃមិនឱ្យគេកាប់បំផ្លាញ ជំនួសឱ្យការដែលអ្នកភូមិទៅកាប់ព្រៃនោះលក់។ |
| Alternative Specific Constants / ASC (ថេរលក្ខណៈជាក់លាក់នៃជម្រើស) | ជាតួអថេរនៅក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ច ដែលតំណាងឱ្យចំណូលចិត្តទូទៅរបស់អ្នកឆ្លើយតបទៅនឹងជម្រើសមូលដ្ឋានណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការគាំទ្រគម្រោងអភិរក្សថ្មី ធៀបនឹងការមិនធ្វើអ្វីសោះ) ដោយមិនទាន់គិតដល់លក្ខណៈលម្អិត ឬតម្លៃនៃគម្រោងនោះនៅឡើយ។ | ដូចជាការដែលអ្នកចូលចិត្តទូរស័ព្ទម៉ាក Apple ស្រាប់ក្នុងចិត្ត ដោយមិនទាន់ខ្វល់ថាម៉ូដែលថ្មីនោះមានទំហំកាមេរ៉ា ឬតម្លៃប៉ុន្មាននោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
