បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើបញ្ហានៃការកើនឡើងបរិមាណសំណល់រឹងនៅក្នុងទីក្រុងប៉ាតាយ៉ា ដែលទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីសហគមន៍ដើម្បីកាត់បន្ថយ និងគ្រប់គ្រងសំណល់នៅប្រភពដើម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះគឺជានិក្ខេបបទដែលប្រើប្រាស់ទម្រង់វាយតម្លៃគម្រោង CIPP (បរិបទ ធាតុចូល ដំណើរការ និងផលិតផល) ដើម្បីចុះវាស់ស្ទង់ការអនុវត្តគម្រោងពិតប្រាកដ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Community-based Waste Management (CBWM) ការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងផ្អែកលើការចូលរួមពីសហគមន៍ |
កាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់នៅប្រភពដើម និងអាចបំប្លែងសំណល់សរីរាង្គទៅជាជីកំប៉ុស ឬផលិតផលកសិកម្ម (Hydroponics) ដើម្បីបង្កើតប្រាក់ចំណូល។ បង្កើនភាពជាម្ចាស់ការ និងនិរន្តរភាពក្នុងសហគមន៍។ | ទាមទារការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការបណ្តុះបណ្តាល និងចាំបាច់ត្រូវមានបុគ្គលិកសម្របសម្រួលគ្រប់គ្រាន់។ | ទទួលបានពិន្ទុវាយតម្លៃកម្រិតខ្ពស់លើគ្រប់ផ្នែក (Context: 4.19, Input: 4.29, Process: 4.30, Product: 4.32) និងបានឈ្នះរង្វាន់លេខ១ ក្នុងកម្មវិធី Eco community challenge ថ្នាក់ជាតិ។ |
| Traditional Municipal Waste Collection ការប្រមូលសំណល់តាមបែបប្រពៃណីដោយរដ្ឋបាលក្រុង |
មិនតម្រូវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចំណាយពេលច្រើនក្នុងការបែងចែកសំណល់ ព្រោះរដ្ឋបាលក្រុងជាអ្នកទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុង។ | ចំណាយថវិកាជាតិច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់លើការប្រមូល និងទីលានចាក់សំរាម (Landfill) ព្រមទាំងបង្កឱ្យមានបញ្ហាបំពុលបរិស្ថាន និងក្លិនស្អុយក្នុងសហគមន៍កើនឡើងពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ | មុនមានគម្រោងសហគមន៍ ក្រុងប៉ាតាយ៉ាប្រឈមនឹងកំណើនសំរាមរហូតដល់ជាង ៣៤០ តោនក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងប្រពៃណីរងការគាបសង្កត់យ៉ាងខ្លាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ គម្រោងនេះទាមទារការបែងចែកធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈជាក់ស្តែង និងកម្លាំងបុគ្គលិកជំនាញ ប៉ុន្តែវាផ្តល់ទិន្នផលចំណេញត្រឡប់មកវិញតាមរយៈការកាត់បន្ថយថ្លៃប្រមូលសំរាម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសហគមន៍ Baan Neon Thaang Rot Fai នៃទីក្រុងប៉ាតាយ៉ា ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើគ្រួសារចំនួន ៧៣ និងបុគ្គលិកក្រុង ១០ នាក់។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទទីក្រុងទេសចរណ៍ដែលមានកំណើនប្រជាជនរហ័ស ដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងទីក្រុងទេសចរណ៍នៅកម្ពុជា ដូចជាក្រុងព្រះសីហនុ និងក្រុងសៀមរាប។
ទម្រង់នៃការវាយតម្លៃ (CIPP model) និងអភិក្រមគ្រប់គ្រងសំណល់នេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តតាមគំរូនេះមិនត្រឹមតែជួយដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយបំប្លែងបញ្ហាសំណល់ឱ្យក្លាយជាឱកាសសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CIPP Model | ទម្រង់វាយតម្លៃគម្រោងដែលបង្កើតឡើងដោយ Stufflebeam ដោយផ្តោតលើការពិនិត្យមើលទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗចំនួន ៤ រួមមាន៖ បរិបទ (Context) ធាតុចូល (Input) ដំណើរការ (Process) និងផលិតផល (Product) ដើម្បីជួយដល់ការសម្រេចចិត្តក្នុងការកែលម្អគម្រោងកំឡុងពេល ឬក្រោយពេលអនុវត្ត។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពគម្រោងមួយតាំងពីក្បាលរហូតដល់ចុងជើង (មុនពេល កំពុងពេល និងក្រោយពេល) ដើម្បីដឹងថាវាពិតជាដើរត្រូវផ្លូវនិងមានប្រសិទ្ធភាពឬអត់។ |
| Formative evaluation | ការវាយតម្លៃដែលត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងពេលកំពុងអនុវត្តគម្រោង ដើម្បីស្វែងរកចំណុចខ្វះខាត និងកែលម្អដំណើរការអនុវត្តឱ្យបានទាន់ពេលវេលា មុនពេលគម្រោងបញ្ចប់។ | ដូចជាការភ្លក់រសជាតិសម្លពេលកំពុងចម្អិន ដើម្បីថែមថយគ្រឿងផ្សំឱ្យឆ្ងាញ់មុនពេលដួសដាក់ចាន។ |
| Sanitary landfill | វិធីសាស្ត្រកប់សំរាមតាមស្តង់ដារអនាម័យ ដោយមានការរៀបចំប្រព័ន្ធការពារត្រឹមត្រូវ ដូចជាការក្រាលបាតរណ្តៅដើម្បីកុំឱ្យជ្រាបទឹកកខ្វក់ (Leachate) ចូលក្នុងដី និងមានប្រព័ន្ធបំពង់បញ្ចេញឧស្ម័នចេញពីការរលួយ។ | ដូចជាការទុកដាក់កាកសំណល់ក្នុងប្រអប់ក្រោមដីដែលបិទជិតយ៉ាងគត់មត់ ការពារមិនឱ្យជ្រាបទឹកពុល ឬភាយក្លិនស្អុយចេញមកក្រៅប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ |
| Mechanical Biological Waste Treatment: MBT | បច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃសំរាមមុនពេលយកទៅកប់ចោល ដោយប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនដើម្បីញែកប្រភេទសំរាម (មេកានិក) និងប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណដើម្បីបំប្លែងសំណល់សរីរាង្គ (ជីវសាស្ត្រ) ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណសំរាម។ | ដូចជាប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ដែលធ្មេញកិនបំបែកចំណី (មេកានិក) រួចក្រពះបញ្ចេញទឹកអាស៊ីតមករំលាយ (ជីវសាស្ត្រ)។ |
| Hydroponics | បច្ចេកទេសកសិកម្មក្នុងការដាំរុក្ខជាតិដោយមិនប្រើដី ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់ទឹកដែលមានលាយសារធាតុចិញ្ចឹម (ជីទឹក) ជំនួសវិញ ដែលជាទូទៅអាចសន្សំសំចៃទំហំទីតាំង និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | ដូចជាការផ្តល់ចំណីផ្ទាល់តាមសរសៃឈាម ដោយរុក្ខជាតិគ្រាន់តែបឺតស្រូបទឹកមានជីជាតិជាអាហារដោយមិនបាច់ប្រឹងចាក់ឫសជ្រៅក្នុងដី។ |
| Bio-gas | ឧស្ម័នដែលអាចឆេះបាន (ភាគច្រើនជាឧស្ម័នមេតាន) ដែលកើតចេញពីដំណើរការបំបែកនិងរលួយនៃកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬកាកសំណល់អាហារ) ដោយបាក់តេរីក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន។ | ដូចជាការប្រមូលយកខ្យល់ស្អុយដែលភាយចេញពីការរលួយនៃសំរាមសរីរាង្គ មកប្រើប្រាស់ជាហ្គាសសម្រាប់ដាំស្ល។ |
| Item-objective Congruence: IOC | សន្ទស្សន៍ស្ថិតិសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពត្រឹមត្រូវនៃឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវ (កម្រងសំណួរ) ថាតើសំណួរនីមួយៗពិតជាបានសួរចំគោលបំណងដែលចង់វាស់វែងឬអត់ ដោយឆ្លងកាត់ការដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃពីអ្នកជំនាញ។ | ដូចជាការយកឧបករណ៍ជាងទៅឱ្យមេជាងជំនាញពិនិត្យមើលថាតើវាពិតជាអាចប្រើប្រាស់ត្រូវនឹងការងារនោះឬទេ មុននឹងយកទៅប្រើមែនទែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
