បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីការប្រើប្រាស់ថាមពល និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ក្នុងវដ្តជីវិតនៃការផលិត និងការគ្រប់គ្រងសំណល់ថាសផ្លាស្ទិកប្រភេទ Polystyrene (PS) និង Polylactic acid (PLA) នៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) ដើម្បីប្រៀបធៀបផលប៉ះពាល់បរិស្ថានពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត និងជម្រើសនៃការគ្រប់គ្រងសំណល់នៅចុងបញ្ចប់នៃវដ្តជីវិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PS Tray + Incineration with Energy Recovery ថាស PS + ការដុតបញ្ចេញកម្តៅយកថាមពល |
អាចទាញយកថាមពលមកវិញបានច្រើន និងជួយកាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់ផ្លាស្ទិកដែលត្រូវចាក់ចោល។ | ទាមទាររោងចក្រដុតសំរាមស្តង់ដារខ្ពស់ (Incineration plant) ព្រមទាំងនៅតែមានការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច និងជាប្រភេទផ្លាស្ទិកមិនអាចរលាយដោយជីវសាស្ត្រ។ | កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពល ២២,៧% និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញ GHG បាន ៣,៤%។ |
| PLA-improved Tray + Composting ថាស PLA-improved + ការធ្វើកំប៉ុស |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានច្រើនបំផុត (Negative emissions) តាមរយៈការស្រូបកាបូន និងបានទិន្នផលជី (N-P-K) សម្រាប់កសិកម្ម។ | ត្រូវការការបែងចែកសំរាមច្បាស់លាស់ដើម្បីធានាថា PLA ត្រូវបានបញ្ជូនទៅរោងចក្រធ្វើកំប៉ុស មិនមែនទីបញ្ចុះសំរាមទូទៅ។ ការផលិតវាត្រូវការថាមពលច្រើនជាង PS បន្តិច។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញ GHG បាន ២៥៣,៩ គីឡូក្រាមសមមូល CO2 និងថាមពល ១២% ក្នុង ១០០០ ឯកតាថាស។ |
| PLA-improved Tray + Landfill with Methane Recovery ថាស PLA-improved + ការចាក់សំរាមដោយប្រមូលឧស្ម័នមេតានយកថាមពល |
ជាជម្រើសដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការសន្សំសំចៃថាមពល ដោយអាចយកឧស្ម័នមេតាន (Methane) ទៅផលិតជាអគ្គិសនីបានច្រើន។ | ទាមទារឱ្យមានទីបញ្ចុះសំរាមអនាម័យ (Sanitary Landfill) ដែលមានបំពាក់ប្រព័ន្ធទាញយកឧស្ម័នមេតាន ដែលចំណាយដើមទុនខ្ពស់។ | កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពលបានដល់ទៅ ៣១,៨% និងកាត់បន្ថយ GHG ១១៤,៣ គីឡូក្រាមសមមូល CO2។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃនេះទាមទារនូវកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស និងទិន្នន័យជាក់លាក់ពីថ្នាក់ជាតិពាក់ព័ន្ធនឹងចរន្តអគ្គិសនី សារធាតុគីមី និងការគ្រប់គ្រងសំណល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យថាមពល (EGAT 2007) ការដឹកជញ្ជូន និងសេណារីយ៉ូនៃការគ្រប់គ្រងសំណល់ក្នុងស្រុករបស់ថៃ។ ទិន្នន័យនេះមានអំណោយផលដល់ការសិក្សានៅកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ វិស័យកសិកម្ម និងបរិបទនៃការគ្រប់គ្រងសំរាមស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែកម្ពុជានៅមានកម្រិតខ្សោយជាងផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រមូលឧស្ម័នមេតាន ឬរោងចក្រដុតសំរាមទំនើប។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងសំណល់ផ្លាស្ទិក និងលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចចក្រា (Circular Economy) ជាពិសេសចំពោះផលិតផលប្រើប្រាស់បានតែម្តង។
សរុបមក ការជំរុញឱ្យប្រើប្រាស់ផលិតផល PLA គួបផ្សំនឹងការបែងចែកសំរាមដើម្បីធ្វើកំប៉ុស ឬយកទៅទាញយកអគ្គិសនី នឹងផ្តល់ផលចំណេញយ៉ាងធំធេងទាំងផ្នែកបរិស្ថាន និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Life Cycle Assessment (ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃ និងវាស់វែងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយ ចាប់តាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលនៅចុងបញ្ចប់។ | ដូចជាការតាមដានជីវប្រវត្តិរបស់មនុស្សម្នាក់តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីមើលថាគាត់បានបន្សល់ទុកផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់សង្គម។ |
| Polylactic acid (អាស៊ីតប៉ូលីឡាក់ទិក / ផ្លាស្ទិក PLA) | ប្រភេទផ្លាស្ទិកដែលអាចរលាយដោយជីវសាស្ត្រ (biodegradable) ដែលផលិតចេញពីធនធានកសិកម្មកកើតឡើងវិញដូចជា ពោត ដំឡូងមី ឬអំពៅ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ប្រេងកាត។ | ដូចជាការយកម្សៅពីរុក្ខជាតិមកច្នៃធ្វើជាកែវ ឬចានរឹង ដែលវាអាចរលាយចូលដីវិញបានលឿនជាងផ្លាស្ទិកធម្មតា។ |
| Functional unit (ឯកតាមុខងារ) | រង្វាស់គោលដែលគេកំណត់នៅក្នុងការសិក្សា LCA ដើម្បីប្រើជាមូលដ្ឋានប្រៀបធៀបផលិតផលផ្សេងគ្នាបានដោយយុត្តិធម៌ (ឧទាហរណ៍ ការកំណត់យកថាសចំនួន ១០០០ ឯកតា ជាគោលក្នុងការគណនា)។ | ដូចជាការកំណត់ទម្ងន់ ១គីឡូក្រាមជាស្តង់ដារ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបតម្លៃរវាងសាច់គោ និងសាច់ជ្រូក។ |
| Carbon sequestration (ការស្រូបរក្សាកាបូន) | ដំណើរការនៃការចាប់យក និងរក្សាទុកឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ពីបរិយាកាស ចូលទៅក្នុងដី ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។ ក្នុងអត្ថបទនេះ វាសំដៅលើការធ្វើកំប៉ុសដែលរក្សាកាបូនទុកក្នុងដី។ | ដូចជាការយកលុយទៅផ្ញើទុកក្នុងធនាគារ (ដី) ជាជាងទុកឱ្យវាហើរខ្ចាត់ខ្ចាយនៅខាងក្រៅ (បរិយាកាស)។ |
| Cradle-to-gate (ពីដើមដល់រោងចក្រ) | ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិតមួយផ្នែក ដោយគិតត្រឹមការទាញយកវត្ថុធាតុដើម និងដំណើរការផលិតនៅក្នុងរោងចក្រប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលការប្រើប្រាស់ និងការបោះចោលទេ។ | ដូចជាការគិតថ្លៃដើមផលិតនំខេកមួយ ដោយគិតត្រឹមពេលនំដុតឆ្អិនចេញពីឡ តែមិនគិតពីថ្លៃដឹកជញ្ជូនទៅញ៉ាំ និងការលាងចាននោះទេ។ |
| Cradle-to-grave (ពីដើមដល់ទីបញ្ចុះ) | ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិតទាំងមូលនៃផលិតផល ចាប់តាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត រហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃជីវិតរបស់វា (ដូចជា ការបោះចោល ការធ្វើកំប៉ុស ឬការកែច្នៃឡើងវិញ)។ | ដូចជាការគណនាការចំណាយទាំងអស់នៃការចិញ្ចឹមសត្វមួយក្បាល តាំងពីទិញវាមក រហូតដល់ពេលវាស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ |
| CO2 equivalent (សមមូលឧស្ម័នកាបូនិច) | ឯកតារង្វាស់ស្តង់ដារដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការធ្វើឱ្យឡើងកម្តៅផែនដីនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន អុកស៊ីតនីត្រូសែន) ដោយធៀបនឹងឧស្ម័នកាបូនិច (CO2)។ | ដូចជាការប្តូររូបិយប័ណ្ណបរទេសផ្សេងៗ (លុយបាត ដុល្លារ ដុង) មកជាលុយរៀលតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលគិតលុយសរុប។ |
| General purpose polystyrene / GPPS (ផ្លាស្ទិកប៉ូលីស្ទីរ៉ែនទូទៅ) | ប្រភេទផ្លាស្ទិករឹង ស្រួយ និងថ្លា ដែលចម្រាញ់ចេញពីគីមីប្រេងកាត ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ធ្វើប្រអប់ ថាសដាក់ម្ហូបអាហារ ឬប្រអប់ស៊ីឌី។ | ដូចជាកញ្ចក់ថ្លាដែលធ្វើពីប្រេងកាត ប្រើសម្រាប់ធ្វើប្រអប់បាយ តែវាមិនងាយរលាយពុកផុយនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
