បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយពីបញ្ហាកង្វះខាតទឹកជាសកល ដោយវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការបញ្ចូលទឹកទៅក្នុងស្រទាប់ជលធារ (Managed Aquifer Recharge - MAR) ដោយប្រើប្រាស់ធនធានទឹកជំនួស (AWR) នៅកម្រិតក្រុង តាមរយៈការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ឌីជីថល OASIS FLOW។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះបញ្ចូលគ្នាដើម្បីគណនា និងវាយតម្លៃតុល្យភាពទឹកនៅទីតាំងសាកល្បងចំនួនបី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាប្រព័ន្ធបញ្ចូលទឹកក្រោមដី (Managed Aquifer Recharge - MAR) អាចធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវភាពមានទឹកប្រើប្រាស់កម្រិតក្រុង អាស្រ័យលើទំហំនៃប្រព័ន្ធធៀបនឹងតម្រូវការទឹករបស់ក្រុង។ ឧបករណ៍ OASIS FLOW អាចវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់ទាំងនេះបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ទោះបីជាប្រព័ន្ធខ្នាតតូចធៀបនឹងតម្រូវការទឹកខ្ពស់បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរតិចតួចបំផុតកម្រិតក្រុងក៏ដោយ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ផលប៉ះពាល់ខ្ពស់នៅតំបន់ Llobregat ប្រទេសអេស្ប៉ាញ (High Impact in Llobregat, Spain) | ប្រព័ន្ធ MAR បានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងជួយកាត់បន្ថយកង្វះខាតទឹកជាពិសេសក្នុងខែប្រាំង ដោយធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវតុល្យភាពទឹកក្នុងក្រុងទាំងមូល។ | បរិមាណទឹកប្រចាំឆ្នាំដែលបានបញ្ចូលពីប្រព័ន្ធ MAR គឺ 775,605 ម៉ែត្រគូប ស្មើនឹង ៣៥% នៃស្នាមជើងទឹកសរុបប្រចាំឆ្នាំរបស់ក្រុង។ សន្ទស្សន៍ទឹកដែលនៅសល់ដកតម្រូវការ (AMD) ក្នុងខែកក្កដាបានប្រសើរឡើងពី -0.0439 (គ្មាន MAR) មក -0.0247 (មាន MAR)។ |
| ផលប៉ះពាល់តិចតួចនៅតំបន់ Comporta ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ (Negligible Impact in Comporta, Portugal) | ដោយសារទំហំរោងចក្រប្រព្រឹត្តកម្មទឹក MAR មានទំហំតូចធៀបនឹងទំហំដី និងតម្រូវការទឹកសរុបនៃតំបន់ក្រុងទាំងពីរ (Alcácer-do-Sal និង Grândola) ផលប៉ះពាល់នៃការបញ្ចូលទឹកនេះមិនអាចមើលឃើញច្បាស់នៅកម្រិតក្រុងនោះទេ។ | ស្នាមជើងទឹកសរុបប្រចាំឆ្នាំនៃប្រព័ន្ធ MAR គឺត្រឹមតែ -14,565 ម៉ែត្រគូបប៉ុណ្ណោះ ដែលស្មើនឹងប្រមាណ ០.០១% នៃស្នាមជើងទឹកសរុបនៃតំបន់ (130,994,530 ម៉ែត្រគូប)។ |
| កំណើនសន្សឹមៗនៅតំបន់ Texel ប្រទេសហូឡង់ (Incremental Growth in Texel, The Netherlands) | ប្រព័ន្ធ MAR បង្ហាញពីផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានក្នុងកម្រិតតូចតាច ប៉ុន្តែវាជួយបង្កើតជាប្រភពទឹកស្តុកទុកក្រោមដី (Fresh water bubble) ដែលបរិមាណទឹកសាបនេះនឹងកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ | សន្ទស្សន៍ AMD នៅចុងរដូវបញ្ចូលទឹក (ខែមេសា) បានកើនឡើងបន្តិចពី 0.00076 (គ្មាន MAR) ទៅ 0.00083 (មាន MAR) ជាមួយនឹងបរិមាណទឹកបញ្ចូលសរុប 18,583 ម៉ែត្រគូប។ |
| បញ្ហាប្រឈមនៃវិធីសាស្ត្រគណនាស្នាមជើងទឹកប្រផេះ (Grey Water Footprint Methodological Challenges) | ការគណនាស្នាមជើងទឹកប្រផេះអាចវាយតម្លៃខ្ពស់ពេកនូវកម្រិតនៃការថយចុះគុណភាពទឹក ដោយសារការគណនាបច្ចុប្បន្នផ្អែកលើស្តង់ដារទឹកស្អាតបរិភោគ (Drinking water limits) ដែលមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងនៃទឹកដែលបានបញ្ចូល។ | នៅ Texel ស្នាមជើងទឹកប្រផេះគឺខ្ពស់ដល់ទៅ ៤.៧% នៃបរិមាណទឹកបញ្ចូលសរុប ដោយអត្រានីត្រាត (Nitrate) ត្រូវការទំហំទឹកដល់ទៅ ៩១៣ ម៉ែត្រគូប/ឆ្នាំ ដើម្បីរំលាយ។ |
ផ្អែកលើរបាយការណ៍នេះ ខាងក្រោមនេះគឺជាអនុសាសន៍ដើម្បីកែលម្អការវាយតម្លៃ និងការពង្រីកការអនុវត្តប្រព័ន្ធបញ្ចូលទឹកក្រោមដី (MAR)៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអាជ្ញាធរទឹក (Researchers and Water Authorities) | ប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យគុណភាពទឹកជាប្រចាំ និងតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង (Real-time data) ក្រោយពេលបញ្ចូលទឹកក្រោមដី ដើម្បីធានាបាននូវការវាយតម្លៃត្រឹមត្រូវពីផលប៉ះពាល់នៃការបញ្ចូលទឹកមកលើគុណភាពទឹកជារួម។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ម៉ូដែល និងវិទ្យាសាស្ត្រទិន្នន័យ (Model Developers and Data Scientists) | កែលម្អវិធីសាស្ត្រគណនាស្នាមជើងទឹកប្រផេះ (Grey Water Footprint) ដោយប្រើប្រាស់ស្តង់ដារគុណភាពទឹកដែលស្របទៅនឹងការប្រើប្រាស់ចុងក្រោយជាក់ស្តែង (End-use) ជំនួសឱ្យការប្រើស្តង់ដារទឹកស្អាតទូទៅរឹងមាំពេក។ | មធ្យម (Medium) |
| អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (Policymakers and Local Authorities) | សហការជាមួយអ្នកពាក់ព័ន្ធ និងសហគមន៍ដើម្បីបង្កើតម៉ូដែលសេណារីយ៉ូ (Scenario modelling) ដើម្បីប្រៀបធៀបពីប្រសិទ្ធភាពរវាងការពង្រីកប្រព័ន្ធ MAR តែមួយឱ្យធំ និងការបង្កើតប្រព័ន្ធ MAR ខ្នាតតូចជាច្រើនទូទាំងតំបន់ក្រុង។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងធនធានទឹក (Water Resource Management Institutions) | បញ្ចូលលទ្ធផលនៃការគណនាតាមឧបករណ៍ OASIS FLOW ទៅក្នុងឧបករណ៍គាំទ្រការសម្រេចចិត្តចម្រុះ (Integrated Decision Support Tool - IDST) សម្រាប់ការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រងគ្រោះរាំងស្ងួត និងការកំណត់ពន្ធទាក់ទងនឹងទឹក។ | មធ្យម (Medium) |
ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាកង្វះខាតទឹកតាមរដូវកាល និងការថយចុះទឹកក្រោមដីយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅតាមតំបន់កសិកម្ម និងទីក្រុង។ វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ OASIS FLOW និងប្រព័ន្ធបញ្ចូលទឹកក្រោមដី (MAR) ជាមួយធនធានទឹកជំនួស (AWR) ផ្តល់នូវវិធីសាស្ត្រផ្អែកលើទិន្នន័យ ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការស្តារទឹកក្រោមដីនៅតាមខេត្តដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត។
ការរៀបចំប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្ត (IDST) និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ស្នាមជើងទឹកកម្រិតក្រុង ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរបាយការណ៍នេះ នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យផ្លាស់ប្តូរទៅរកការគ្រប់គ្រងទឹកបែបសកម្ម ធានាបាននូវសន្តិសុខទឹកពេញមួយឆ្នាំ និងពង្រឹងភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Managed Aquifer Recharge (MAR) | ការបញ្ចូលទឹកដោយចេតនាទៅក្នុងស្រទាប់ជលធារ (អាងទឹកក្រោមដីធម្មជាតិ) ដើម្បីស្តារកម្រិតទឹកក្រោមដី កាត់បន្ថយការខ្វះខាតទឹក និងបង្កើនសន្តិសុខទឹក។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ វាគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រអន្តរាគមន៍ដើម្បីធានាការផ្គត់ផ្គង់ទឹកក្នុងរដូវរាំងស្ងួត។ | ដូចជាការយកប្រាក់សន្សំទៅផ្ញើក្នុងគណនីធនាគារ (ស្រទាប់ទឹកក្រោមដី) ដើម្បីដកមកប្រើប្រាស់នៅពេលខ្វះខាត (រដូវប្រាំង)។ |
| Alternative Water Resources (AWR) | ប្រភពទឹកដែលមិនមែនជាប្រភពទឹកសាបធម្មជាតិធម្មតា (ដូចជាទឹកភ្លៀង ឬទឹកទន្លេ) ប៉ុន្តែជាទឹកដែលបានមកពីការកែច្នៃឡើងវិញ (ឧទាហរណ៍៖ ទឹកកខ្វក់ដែលបានចម្រោះរួច) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែក និងសម្ពាធលើប្រភពទឹកធម្មជាតិ។ | ដូចជាការយកក្រដាសចាស់ៗមកកែច្នៃធ្វើជាសៀវភៅថ្មី ដើម្បីកាត់បន្ថយការកាប់ដើមឈើក្នុងព្រៃធម្មជាតិ។ |
| Water Footprint | រង្វាស់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកសរុប (ទាំងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោល) សម្រាប់ផលិតទំនិញ ឬសេវាកម្មណាមួយ។ ក្នុងកម្រិតគោលនយោបាយ វាជួយអាជ្ញាធរវាយតម្លៃថាតើវិស័យណា (កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម) ប្រើប្រាស់ទឹកខ្ជះខ្ជាយជាងគេ ដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្របែងចែកឡើងវិញ។ | ដូចជាវិក្កយបត្រដែលកត់ត្រាពីបរិមាណទឹកសរុបដែលយើងបានប្រើប្រាស់តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ក្នុងការផលិតរបស់អ្វីមួយ។ |
| Grey Water Footprint | បរិមាណទឹកសាបដែលចាំបាច់ត្រូវប្រើដើម្បីរំលាយសារធាតុពុល ឬកាកសំណល់នៅក្នុងទឹក ដើម្បីឱ្យប្រភពទឹកនោះត្រលប់មកស្តង់ដារគុណភាពដែលអាចទទួលយកបាន។ វាជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការបំពុលទឹកពីវិស័យផ្សេងៗ។ | ដូចជាបរិមាណទឹកស្អាតដែលយើងត្រូវចាក់លាយជាមួយទឹកថ្នាំមួយតំណក់ ដើម្បីឱ្យវាប្រែជាថ្លា និងលែងមានជាតិពុល។ |
| AWARE (Available WAter REmaining) | វិធីសាស្ត្រគណនាសូចនាករភាពកម្រនៃទឹក (Water Scarcity) ដោយវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកដែលនៅសល់ ក្រោយពីដកតម្រូវការប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ វាផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់សម្រាប់ជួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការបែងចែកធនធានទឹកតាមតំបន់នីមួយៗ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួននំដែលនៅសល់ក្នុងចាន បន្ទាប់ពីចែកឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នា និងសត្វចិញ្ចឹមស៊ីរួចរាល់។ |
| AMD (Availability Minus Demand) | សូចនាករដែលទទួលបានមកពីការយកបរិមាណទឹកសរុបដែលមាន ដកនឹងបរិមាណទឹកដែលត្រូវការប្រើប្រាស់។ បើលទ្ធផលអវិជ្ជមាន មានន័យថាតំបន់នោះកំពុងខ្វះខាតទឹក ដែលទាមទារឱ្យមានអន្តរាគមន៍បន្ទាន់ពីរដ្ឋាភិបាល។ | ដូចជាការយកប្រាក់ខែសរុបដកនឹងចំណាយប្រចាំខែ បើខ្វះមានន័យថាយើងត្រូវរកប្រាក់ចំណូលបន្ថែម (ប្រភពទឹកបន្ថែម)។ |
| OASIS FLOW | ឧបករណ៍ឌីជីថលដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់គណនា និងវាយតម្លៃតុល្យភាពទឹកនៅកម្រិតក្រុង ដោយរួមបញ្ចូលកត្តាជលសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ដើម្បីជួយអាជ្ញាធរក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (App) សម្រាប់គណនាចំណូលចំណាយទឹករបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីដឹងថាគួររក្សាទុក ឬប្រើប្រាស់ទឹកនៅតំបន់ណា។ |
| Ecosystem Water Requirements (EWR) | បរិមាណទឹកអប្បបរមាដែលចាំបាច់ត្រូវរក្សាទុកនៅក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ (ដូចជាទន្លេ បឹង ដីសើម) ដើម្បីរក្សានិរន្តរភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី មុននឹងបូមយកមកប្រើប្រាស់ដោយមនុស្ស។ នេះជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ការចេញអាជ្ញាប័ណ្ណប្រើប្រាស់ទឹក។ | ដូចជាការបែងចែកចំណែកអាហារមួយភាគទុកឱ្យបរិស្ថាន ដើម្បីធានាថាសត្វនិងរុក្ខជាតិអាចបន្តរស់រានមានជីវិតបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖