បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះជីវចម្រុះ និងតម្រូវការក្នុងការស្វែងយល់ពីកម្រិតនៃការចូលរួមរបស់ជនជាតិភាគតិច (Ethnic minorities) ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សធនធានព្រៃឈើធម្មជាតិនៅឧទ្យានជាតិ Cat Tien ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងការវិភាគស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការចូលរួម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Collaborative Management Approach (Participants) អភិក្រមនៃការគ្រប់គ្រងដោយសហការ (ក្រុមអ្នកចូលរួម) |
លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងពីការអភិរក្ស កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងសង្គមក្នុងសហគមន៍។ សមាជិកទទួលបានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីការយាមកាម។ | ប្រឈមនឹងឧបសគ្គដូចជា ប្រាក់ឧបត្ថម្ភមានកម្រិតទាប ភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការទទួលបានប្រាក់ កង្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម និងមានជម្លោះ ឬការរារាំងពីអ្នកជិតខាង។ | មានប្រសិទ្ធភាពសង្គមខ្ពស់ដោយមានអ្នកយល់ស្របច្រើន (χ2 = 30.877, p = 0.000) និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើធនធានព្រៃឈើសម្រាប់ជាចំណូល (χ2 = 77.748, p = 0.000)។ |
| Centralized/Traditional Approach (Non-participants) អភិក្រមនៃការគ្រប់គ្រងបែបមជ្ឈិម ឬមិនចូលរួមសហការ (ក្រុមមិនចូលរួម) |
មិនចំណាយពេលវេលាក្នុងការល្បាត ឬប្រជុំ និងមិនមានជម្លោះដោយផ្ទាល់ជាមួយជនល្មើស ឬអ្នករំលោភបំពានព្រៃឈើក្នុងសហគមន៍។ | មានការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើការទាញយកអនុផលព្រៃឈើ និងការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ការយល់ដឹងពីការអភិរក្សនៅមានកម្រិតទាប។ | ៨០.៥% នៃអ្នកមិនចូលរួមមានការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើធនធានព្រៃឈើ (High dependency) បើធៀបនឹងអ្នកចូលរួមដែលមានត្រឹមតែ ៤៣.៤%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋានសហគមន៍ និងការវិភាគទិន្នន័យតាមបែបស្ថិតិ ប៉ុន្តែមិនត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាផ្នែករឹង (Hardware) ស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឧទ្យានជាតិ Cat Tien ភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន ១៦ ក្រុមផ្សេងៗគ្នា។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទវប្បធម៌ លក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភ (Subsidy) របស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការស្វែងយល់ ពីព្រោះសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចរបស់យើងក៏មានការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើធនធានព្រៃឈើ និងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានៃការថយចុះជីវចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយសហការ (Collaborative management) នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភសមស្រប ការកសាងទំនុកចិត្ត និងការផ្តល់សិទ្ធិអំណាចរួមគ្នា គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យនៃការអភិរក្សព្រៃឈើដោយមានការចូលរួមពីប្រជាជនមូលដ្ឋាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Collaborative management (ការគ្រប់គ្រងដោយសហការ) | យន្តការដែលស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍មូលដ្ឋានរួបរួមគ្នាធ្វើការសម្រេចចិត្ត រៀបចំផែនការ និងអនុវត្តការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីចែករំលែកទំនួលខុសត្រូវ និងផលប្រយោជន៍ប្រកបដោយតម្លាភាព។ | ដូចជាការដែលម្ចាស់ផ្ទះ និងអ្នកជួលផ្ទះរួមគ្នាធ្វើការសម្រេចចិត្តនិងជួសជុលផ្ទះដើម្បីឱ្យរស់នៅបានស្រួលទាំងអស់គ្នា។ |
| Participatory rural appraisal / PRA (ការវាយតម្លៃជនបទដោយមានការចូលរួម) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមួយដែលជំរុញ និងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍ឱ្យចូលរួមផ្ទាល់ក្នុងការប្រមូលព័ត៌មាន វិភាគបញ្ហា និងស្វែងរកដំណោះស្រាយសម្រាប់សហគមន៍របស់ពួកគេផ្ទាល់ ដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើអ្នកស្រាវជ្រាវខាងក្រៅ។ | ដូចជាការហៅអ្នកភូមិទាំងអស់មកអង្គុយជុំគ្នាដើម្បីគូសផែនទី និងពិភាក្សាប្រាប់គ្រូពេទ្យពីបញ្ហាសុខភាពនៅក្នុងភូមិ ជាជាងការឱ្យគ្រូពេទ្យដើរទស្សន៍ទាយដោយខ្លួនឯង។ |
| Payment for forest environmental services / PFES (ការទូទាត់សម្រាប់សេវាកម្មបរិស្ថានព្រៃឈើ) | កម្មវិធីហិរញ្ញវត្ថុដែលអ្នកប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍៖ រោងចក្រទឹកស្អាត ឬវារីអគ្គិសនី) បង់ប្រាក់កម្រៃដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានជាថ្នូរនឹងការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេក្នុងការល្បាត ការពារ និងថែរក្សាព្រៃឈើដែលផ្តល់ប្រភពទឹក។ | ដូចជាការដែលយើងបង់លុយប្រចាំខែឱ្យសន្តិសុខភូមិ ដើម្បីឱ្យគាត់ជួយដើរល្បាតការពារសុវត្ថិភាពទ្រព្យសម្បត្តិរបស់យើងនៅពេលយប់។ |
| Non-timber forest products / NTFPs (អនុផលព្រៃឈើ) | រាល់ផលិតផលជីវសាស្រ្តទាំងអស់ដែលប្រមូលបានពីព្រៃឈើ ក្រៅពីឈើធំៗសម្រាប់យកទៅអារធ្វើសំណង់ ដូចជា ឫស្សី ទឹកឃ្មុំ ផ្សិត វល្លិ៍ និងរុក្ខជាតិឱសថ ដែលជួយគាំទ្រដល់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬបន្លែពីសួនច្បារយកមកហូប ដោយមិនចាំបាច់កាប់បំផ្លាញដើមរបស់វាចោលឡើយ។ |
| Chi-square test (តេស្តស្ថិតិ Chi-square) | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យក្នុងផ្នែកស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបអថេរជាក្រុម (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមអ្នកចូលរួម និងអ្នកមិនចូលរួម) ដើម្បីកំណត់ថាតើភាពខុសគ្នារវាងក្រុមទាំងនោះជារឿងពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែកើតឡើងដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងដើម្បីថ្លឹងផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើផ្លែប៉ោមពីរថង់ពិតជាមានទម្ងន់ខុសគ្នាពិតមែន ឬគ្រាន់តែមើលទៅឃើញខុសគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ |
| Environmental subjectivities (ផ្នត់គំនិត ឬអត្តសញ្ញាណបរិស្ថាន) | ការផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលមនុស្សយល់ឃើញពីខ្លួនឯង និងតួនាទីរបស់ពួកគេនៅក្នុងធម្មជាតិ ដែលជាលទ្ធផលបានមកពីការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ការអប់រំ ឬការចូលរួមក្នុងគម្រោងអភិរក្សផ្សេងៗ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលធ្លាប់តែជាអ្នកបរបាញ់សត្វ បានប្តូរផ្នត់គំនិតមកជាអ្នកដើរល្បាតការពារសត្វព្រៃវិញ បន្ទាប់ពីគាត់យល់ពីសារៈសំខាន់របស់វា។ |
| Decentralized approach (អភិក្រមវិមជ្ឈការ) | ការផ្ទេរសិទ្ធិអំណាច ការសម្រេចចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងធនធានពីថ្នាក់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ទៅកាន់ថ្នាក់មូលដ្ឋាន ឬសហគមន៍ ដើម្បីឱ្យការដោះស្រាយបញ្ហាកាន់តែមានភាពរហ័ស និងស្របតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងនៅកន្លែងនីមួយៗ។ | ដូចជាការដែលនាយកសាលាប្រគល់សិទ្ធិឱ្យប្រធានថ្នាក់នីមួយៗជាអ្នកសម្រេចចិត្តរៀបចំវិន័យក្នុងថ្នាក់រៀងៗខ្លួន ជាជាងការដែលនាយកត្រូវដើរប្រាប់គ្រប់ថ្នាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
