បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងនូវបរិមាណសំណល់គ្រោះថ្នាក់ និងការបំពុលបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់សាលាឃុំ បានក្លាង (Ban Klang) ដែលបណ្តាលមកពីកង្វះច្បាប់គ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ និងខ្វះការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការញែកសំរាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវឯកសារ (Documentary Research) ដោយវិភាគលើច្បាប់បរិស្ថានរបស់ប្រទេសថៃ និងប្រៀបធៀបជាមួយវិធានការអន្តរជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Command and Control (Current Thai Framework) វិធានការបញ្ជា និងគ្រប់គ្រង (ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់បច្ចុប្បន្នរបស់ថៃ) |
មានច្បាប់មូលដ្ឋានសម្រាប់គ្រប់គ្រងសំណល់ទូទៅ និងអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជួលក្រុមហ៊ុនឯកជនដើម្បីប្រមូលសំណល់។ | ខ្វះការបែងចែកសំណល់គ្រោះថ្នាក់ច្បាស់លាស់ ថវិកាមានកម្រិត និងការអនុវត្តច្បាប់ពិន័យមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាព។ | សំណល់គ្រោះថ្នាក់មិនត្រូវបានញែកចេញពីសំរាមទូទៅ ហើយការគ្រប់គ្រងនៅមានកម្រិតដោយពឹងផ្អែកលើថវិកាជាតិ។ |
| Extended Producer Responsibility (EU & Japan Approach) ការទទួលខុសត្រូវបន្ថែមរបស់អ្នកផលិត (Extended Producer Responsibility - អឺរ៉ុប និង ជប៉ុន) |
ជំរុញឱ្យមានការកែច្នៃឡើងវិញ (Recycle) កំណត់គោលដៅច្បាស់លាស់ និងតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផលិតទទួលខុសត្រូវលើសំណល់ពីផលិតផលរបស់ខ្លួន។ | ទាមទារប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលរឹងមាំ និងការយល់ដឹងខ្ពស់ពីប្រជាពលរដ្ឋ ដែលពិបាកអនុវត្តភ្លាមៗក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ | អាចកាត់បន្ថយបរិមាណសំណល់បញ្ចុះដី និងបង្កើនអត្រាកែច្នៃឡើងវិញបានយ៉ាងច្រើនក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ឧ. ជប៉ុន និងអាល្លឺម៉ង់)។ |
| Economic Instruments / Deposit-Refund System ឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធប្រគល់ប្រាក់កក់ (Deposit-Refund System) |
បង្កើតកម្លាំងជំរុញចិត្តឱ្យប្រជាជនចូលរួមញែកសំរាម និងអាចប្រមូលមូលនិធិសម្រាប់យកទៅគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់។ | អាចរងការរិះគន់ពីប្រជាពលរដ្ឋដោយសារការកើនឡើងតម្លៃទំនិញ និងទាមទារយន្តការគ្រប់គ្រងមូលនិធិប្រកបដោយតម្លាភាព។ | ត្រូវបានស្នើជាសេចក្តីព្រាងច្បាប់ថ្មីក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធប្រមូលទិញសំណល់គ្រោះថ្នាក់ និងសំណល់អេឡិចត្រូនិកត្រឡប់មកវិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការគ្រប់គ្រងសំណល់គ្រោះថ្នាក់តាមផ្លូវច្បាប់ និងយន្តការអនុវត្ត តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងថវិកាប្រតិបត្តិការប្រចាំឆ្នាំរបស់រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើឃុំបានក្លាង ខេត្តឡាំភូន ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានទីតាំងសួនឧស្សាហកម្ម និងកំណើនប្រជាជនចំណាកស្រុកខ្ពស់។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហានៅតំបន់ពាក់កណ្តាលទីក្រុង-ពាក់កណ្តាលឧស្សាហកម្ម ដែលវាពិតជាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះការកើនឡើងនៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់ផងដែរ។
គោលការណ៍ច្បាប់ និងយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសំណល់នៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺពិតជាអាចយកមកសិក្សាអនុវត្ត និងមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់យន្តការថ្នាក់ក្រោមជាតិនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការធ្វើវិមជ្ឈការអំណាចដល់រដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន គួបផ្សំនឹងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចដើម្បីទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍សហគមន៍ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Polluter Pays Principle | គោលការណ៍ដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនដែលបង្កើតការបំពុល ឬកាកសំណល់ ត្រូវជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើការចំណាយ និងរ៉ាប់រងបន្ទុកក្នុងការសម្អាត បន្សាប និងគ្រប់គ្រងសំណល់ទាំងនោះ ដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សង្គម និងបរិស្ថាន។ | វាស្រដៀងនឹងច្បាប់ទូទៅដែលថា «អ្នកណាធ្វើប្រឡាក់ អ្នកនោះត្រូវតែជាអ្នកជូតសម្អាត និងចេញលុយថ្លៃខូចខាត»។ |
| Extended Producer Responsibility (EPR) | គោលនយោបាយបរិស្ថានដែលពង្រីកការទទួលខុសត្រូវរបស់ក្រុមហ៊ុនផលិតរហូតដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃវដ្តជីវិតផលិតផល ពោលគឺនៅពេលវាខូច ឬឈប់ប្រើប្រាស់ ក្រុមហ៊ុនត្រូវមានយន្តការប្រមូលយកមកកែច្នៃ ឬកម្ចាត់ចោល។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនលក់ទូរស័ព្ទដៃ មានកាតព្វកិច្ចទិញទូរស័ព្ទចាស់ៗដែលខូចពីអតិថិជនយកមកកែច្នៃឡើងវិញ ជាជាងបណ្តោយឱ្យអតិថិជនបោះចោលផ្តេសផ្តាស។ |
| Deposit-Refund System | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលតម្រូវឱ្យអ្នកទិញបង់ប្រាក់កក់បន្ថែមនៅពេលទិញទំនិញ (ឧទាហរណ៍ ថ្មពិល ឬគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក) ហើយប្រាក់កក់នោះនឹងត្រូវប្រគល់ជូនវិញនៅពេលអ្នកទិញយកសំបក ឬកាកសំណល់នោះមកប្រគល់ឱ្យទីតាំងប្រមូលផ្តុំវិញនៅពេលឈប់ប្រើ។ | ដូចជាការទិញទឹកបរិសុទ្ធដបកែវ ដែលយើងត្រូវកក់លុយថ្លៃសំបកដប ហើយពេលយើងយកសំបកដបមកឱ្យអ្នកលក់វិញ យើងនឹងបានលុយកក់នោះត្រឡប់មកវិញ។ |
| Product Surcharge | ការបូកបន្ថែមថ្លៃសេវា ឬពន្ធទៅលើតម្លៃលក់នៃផលិតផលដែលអាចបង្កជាសំណល់គ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីប្រមូលថវិកាយកទៅទុកសម្រាប់សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់សំណល់នោះនៅពេលវាខូច។ | ដូចជាការបន្ថែមលុយ ១០០រៀល លើតម្លៃទិញថង់ប្លាស្ទិក ដើម្បីយកលុយនោះទៅចូលមូលនិធិសម្អាតទីក្រុង។ |
| Command and Control | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបែបប្រពៃណី ដែលរដ្ឋាភិបាលចេញច្បាប់បញ្ជាដាច់ខាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ឬរោងចក្រអនុវត្តតាមស្តង់ដារជាក់លាក់ ហើយដាក់ទណ្ឌកម្ម (ដូចជាផាកពិន័យ) ចំពោះអ្នកដែលល្មើស។ | ដូចជាគ្រូបង្រៀនចេញច្បាប់វិន័យនៅក្នុងថ្នាក់ថា បើអ្នកណាបោះសំរាមចោលលើឥដ្ឋនឹងត្រូវពិន័យបោសថ្នាក់រយះពេល១សប្តាហ៍។ |
| Hazardous Waste | កាកសំណល់ទាំងឡាយណាដែលមានផ្ទុកសារធាតុពុល ងាយឆេះ ផ្ទុះ ឬឆ្លងរោគ ដែលតម្រូវឱ្យមានការទុកដាក់ និងកម្ចាត់ចោលតាមបច្ចេកទេសពិសេស ដើម្បីកុំឱ្យជ្រាបចូលដី ទឹក និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស។ | ដូចជាអាវុធគីមី ឬថ្នាំពុលកសិកម្ម ដែលមិនអាចបោះចោលក្នុងធុងសំរាមធម្មតាបានទេ ព្រោះវាអាចហូរជាតិពុលសម្លាប់រុក្ខជាតិ និងសត្វជុំវិញនោះ។ |
| Public Trust Doctrine | ទ្រឹស្ដីច្បាប់ដែលចែងថា ធនធានធម្មជាតិដូចជាខ្យល់ ទឹក និងព្រៃឈើ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិរួមរបស់សាធារណជន ហើយរដ្ឋាភិបាលមានតួនាទីជាអ្នកថែរក្សាការពារធនធានទាំងនោះក្នុងនាមប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់។ | ដូចជារដ្ឋាភិបាលគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងបណ្ណាល័យជាតិ ដែលត្រូវមើលថែរក្សាសៀវភៅរួមឱ្យបានល្អ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនគ្រប់រូបអាចចូលអានបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
