បញ្ហា (The Problem)៖ ស្ថាប័នរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ (Local Government Organizations) កំពុងជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនដូចជា កង្វះការសម្រេចចិត្តដោយឯករាជ្យ កង្វះខាតហិរញ្ញវត្ថុ អំពើពុករលួយ និងការខ្វះការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្តល់សេវាសាធារណៈ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវផ្អែកលើឯកសារ ដើម្បីសំយោគនិងវិភាគរកគំរូថ្មីនៃការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Centralized Local Administration ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិបែបប្រពៃណី (មជ្ឈការ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងពីថ្នាក់ជាតិ និងមានស្តង់ដាររួមជួរទូទាំងប្រទេស។ មិនទាមទារសមត្ថភាពខ្ពស់ពីមន្ត្រីថ្នាក់មូលដ្ឋានក្នុងការធ្វើផែនការស្មុគស្មាញ។ | ខ្វះការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ប្រឈមនឹងបញ្ហាថវិកា ការិយាធិបតេយ្យស្មុគស្មាញ និងងាយរងគ្រោះដោយអំពើពុករលួយ។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណបញ្ហាចម្បងៗចំនួន ៧ រួមមានកង្វះធនធាន ការសម្រេចចិត្តមិនសមហេតុផល និងកង្វះការតភ្ជាប់រវាងកម្រិតរដ្ឋបាល។ |
| New Paradigm of Local Government Management គំរូថ្មីនៃការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ (វិមជ្ឈការទំនើប) |
លើកកម្ពស់តម្លាភាព គណនេយ្យភាព និងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងសកម្ម។ បង្កើតឯករាជ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ និងនវានុវត្តន៍ក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈ។ | ទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលសមត្ថភាពមន្ត្រីមូលដ្ឋានជាប្រចាំ និងរចនាសម្ព័ន្ធច្បាប់ច្បាស់លាស់ដើម្បីការពារអំណាច និងចៀសវាងទំនាស់ផលប្រយោជន៍។ | បង្កើតសសរស្តម្ភចំនួន ៦ (ឧ. វិមជ្ឈការអំណាច ការចូលរួមពីពលរដ្ឋ ឯករាជ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ) ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូថ្មីនេះ ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើការកសាងសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា និងក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជាជាងធនធានកុំព្យូទ័រ (Computational Power)។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវឯកសារ (Documentary Research) ដែលមានទំនោរខ្លាំងទៅលើបរិបទរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសថៃ ព្រមទាំងមានការលើកឡើងពីបទពិសោធន៍នៅអង់គ្លេស ប្រេស៊ីល នីហ្សេរីយ៉ា និងប៉ាគីស្ថាន។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានតម្លៃ និងពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលស្រដៀងគ្នា និងកំពុងឆ្លងកាត់ដំណើរការកំណែទម្រង់វិមជ្ឈការដូចគ្នា។
គំរូគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិថ្មីនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អចំពោះកម្មវិធីកំណែទម្រង់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តនូវសសរស្តម្ភទាំង៦នៃគំរូថ្មីនេះ នឹងជួយពន្លឿនប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាននៅកម្ពុជា ឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Decentralization | ការផ្ទេរអំណាច មុខងារ ធនធាន និងការទទួលខុសត្រូវពីរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិ (កណ្តាល) ទៅឱ្យរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ (មូលដ្ឋាន) ដើម្បីឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត និងដោះស្រាយបញ្ហាតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍ខ្លួន។ | ដូចជាឪពុកម្តាយដែលអនុញ្ញាតឱ្យកូនធំពេញវ័យអាចសម្រេចចិត្តចាត់ចែងលុយកាក់ និងរៀបចំផែនការជីវិតដោយខ្លួនឯង ជំនួសឱ្យការចាំស្តាប់តែបញ្ជាពីឪពុកម្តាយរហូត។ |
| Paradigm | គំរូ ផ្នត់គំនិត ឬក្របខណ្ឌថ្មីនៃការគិត និងការអនុវត្តការងារ ដែលជំនួសរបៀបធ្វើការបែបចាស់ទាំងស្រុង ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការវិវត្តថ្មីៗនៃសង្គម ឬបច្ចេកវិទ្យា។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទចុចប៊ូតុងធម្មតា ទៅប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូន (Smartphone) ដែលផ្លាស់ប្តូររបៀបនៃការរស់នៅ និងការទំនាក់ទំនងរបស់យើងទាំងស្រុង។ |
| Multi-level governance | ការគ្រប់គ្រង និងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតួអង្គច្រើនកម្រិត (រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិ ថ្នាក់តំបន់ ថ្នាក់មូលដ្ឋាន) និងភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗធ្វើការរួមគ្នា និងចែករំលែកការទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាការលេងភ្លេងវង់ធំ ដែលមានអ្នកលេងឧបករណ៍ផ្សេងៗគ្នា (រដ្ឋបាលថ្នាក់ផ្សេងៗ) ត្រូវសហការគ្នាលេងតាមចង្វាក់តែមួយ ដើម្បីបង្កើតបទភ្លេងមួយដ៏ពីរោះ។ |
| Financial sustainability | សមត្ថភាពរបស់រដ្ឋបាលមូលដ្ឋានក្នុងការស្វែងរក រក្សា និងគ្រប់គ្រងប្រភពចំណូលហិរញ្ញវត្ថុដោយខ្លួនឯង (ដូចជាការប្រមូលពន្ធក្នុងមូលដ្ឋាន) ដើម្បីទ្រទ្រង់ការផ្តល់សេវាសាធារណៈក្នុងរយៈពេលវែង ដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើការឧបត្ថម្ភពីថ្នាក់កណ្តាល។ | ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលមានមុខរបរ និងប្រាក់ចំណូលច្បាស់លាស់ អាចចិញ្ចឹមខ្លួនឯងបានយូរអង្វែងដោយមិនចាំបាច់សុំលុយឪពុកម្តាយចាយរាល់ខែ។ |
| Civic partnership participation | ការចូលរួមយ៉ាងសកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាមួយអាជ្ញាធរ ដោយមិនត្រឹមតែជាអ្នកទទួលសេវាប៉ុណ្ណោះទេ តែដើរតួជាដៃគូក្នុងការពិភាក្សា វាយតម្លៃ ធ្វើសេចក្តីសម្រេច និងចូលរួមអនុវត្តគម្រោងនានាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសហគមន៍រួមគ្នា។ | ដូចជាម្ចាស់ភាគហ៊ុនក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ ដែលមានសិទ្ធិចូលរួមប្រជុំ ផ្តល់យោបល់ និងសម្រេចចិត្តលើជោគវាសនារបស់ក្រុមហ៊ុន មិនមែនគ្រាន់តែជាអតិថិជនមកទិញទំនិញនោះទេ។ |
| New Public Management (NPM) | ទ្រឹស្តីនៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសាធារណៈ ដែលយកវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបែបក្រុមហ៊ុនឯកជន (ផ្តោតលើលទ្ធផល ប្រសិទ្ធភាព ការសន្សំសំចៃ និងការចាត់ទុកប្រជាពលរដ្ឋជាអតិថិជន) មកអនុវត្តក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ។ | ដូចជាការយកក្បួនខ្នាតបើកហាងកាហ្វេឯកជនដែលបម្រើសេវាលឿននិងយកចិត្តទុកដាក់លើភ្ញៀវ មកអនុវត្តនៅកន្លែងធ្វើសំបុត្រកំណើតដើម្បីឱ្យលឿននិងល្អដូចគ្នា។ |
| Capacity building | ដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍ និងពង្រឹងជំនាញ ចំណេះដឹង ធនធាន និងសមត្ថភាពស្ថាប័នទាំងមូល ដើម្បីឱ្យមន្ត្រីអាចបំពេញការងារ និងផ្តល់សេវាសាធារណៈប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងភាពច្នៃប្រឌិតខ្ពស់។ | ដូចជាការបញ្ជូនក្រុមកីឡាករទៅហ្វឹកហាត់បន្ថែមជាមួយគ្រូបរទេស ដើម្បីឱ្យពួកគេមានកម្លាំង និងបច្ចេកទេសថ្មីៗសម្រាប់ប្រកួតដណ្តើមពានរង្វាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
