បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការពិនិត្យទ្រឹស្តី និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងដំណើរការវិមជ្ឈការនៅប្រទេសថៃ ជាពិសេសបញ្ហាប្រឈម និងការត្រៀមលក្ខណៈរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការទទួលយកការផ្ទេរមុខងារសេវាសាធារណៈ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការរំលឹកទ្រឹស្តី (Literature Review) និងការបង្កើតក្របខ័ណ្ឌគំនិតស្រាវជ្រាវ (Conceptual Framework) ដើម្បីវាស់ស្ទង់មតិយោបល់របស់បុគ្គលិករដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Centralized / Deconcentrated Administration ការគ្រប់គ្រងបែបមជ្ឈការ និងវិមជ្ឈិការ (ការគ្រប់គ្រងពីថ្នាក់ជាតិ និងខេត្ត) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធាន និងគោលនយោបាយពីថ្នាក់ជាតិ ក៏ដូចជាធានាបាននូវឯកភាពជាតិ និងស្តង់ដាររួមក្នុងការផ្តល់សេវា។ | មានភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការមូលដ្ឋាន ខ្វះការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋ និងមានរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញ (ការិយាធិបតេយ្យ)។ | ត្រូវកាត់បន្ថយតួនាទី និងផ្ទេរមុខងារទៅឱ្យរដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាន ក្រោមច្បាប់វិមជ្ឈការឆ្នាំ១៩៩៩។ |
| Decentralized Administration (Local Government) ការគ្រប់គ្រងបែបវិមជ្ឈការ (រដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន - ការផ្ទេរអំណាច) |
អាចឆ្លើយតបចំតម្រូវការប្រជាជនមូលដ្ឋានបានលឿន ជំរុញការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបង្កើតលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ | ប្រឈមនឹងកង្វះខាតធនធានហិរញ្ញវត្ថុ កង្វះសមត្ថភាពមន្ត្រី និងហានិភ័យនៃអំពើពុករលួយនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ប្រសិនបើប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យខ្សោយ។ | ទទួលបានការផ្ទេរមុខងារចំនួន ៩វិស័យធំៗ និងមានគោលដៅទទួលបានចំណូលថវិកាជាតិរហូតដល់ ៣៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណើរការវិមជ្ឈការ និងការផ្ទេរមុខងារទាមទារនូវការបែងចែកធនធានយ៉ាងធំធេងពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។
ឯកសារនេះផ្អែកលើការរំលឹកទ្រឹស្តី និងច្បាប់នៅក្នុងបរិបទនៃការកែទម្រង់រដ្ឋបាលប្រទេសថៃ (ពិសេសទាក់ទងនឹងខេត្តឈៀងម៉ៃ និងជម្លោះអំណាចរវាងមេឃុំចាស់ និងរដ្ឋបាលថ្មី)។ ទោះបីជាវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមថៃ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងដើរលើផ្លូវនៃការកែទម្រង់វិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការ (D&D) ដូចគ្នា។
មេរៀន និងបញ្ហាប្រឈមនៃដំណើរការវិមជ្ឈការរបស់ថៃក្នុងឯកសារនេះ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្ត និងប្រៀបធៀបជាមួយបរិបទប្រទេសកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីឧបសគ្គនៃការផ្ទេរអំណាច ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាអាចរៀនសូត្រ ដើម្បីពង្រឹងស្វ័យភាព និងគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Devolution | ជាទម្រង់ខ្ពស់បំផុតនៃវិមជ្ឈការ ដែលជារូបភាពនៃការផ្ទេរអំណាចទាំងស្រុង ទាំងផ្នែកនយោបាយ និងរដ្ឋបាល ពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលទៅឱ្យរដ្ឋបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដើម្បីឱ្យពួកគេមានសិទ្ធិអំណាចពេញលេញក្នុងការសម្រេចចិត្ត បង្កើតគោលនយោបាយ និងផ្តល់សេវាសាធារណៈដោយខ្លួនឯង។ | ដូចជាការដែលឪពុកម្តាយប្រគល់សិទ្ធិ និងលុយឱ្យកូន ដើម្បីឱ្យកូនរៀនចាត់ចែងជីវិតខ្លួនឯងដោយមិនបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋាភិបាល (ឪពុកម្តាយ) រាល់ពេលនោះទេ។ |
| People’s participation | ជាដំណើរការដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញមានសិទ្ធិ និងឱកាសក្នុងការចូលរួមបញ្ចេញមតិ ធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត ទាមទារគណនេយ្យភាព និងត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តការងាររបស់ស្ថាប័នរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការប្រជុំគ្រួសារ ដែលសមាជិកគ្រប់រូបមានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិថានឹងទៅដើរលេងនៅឯណា ហើយរួមគ្នាពិនិត្យមើលការចំណាយ ជាជាងទុកឱ្យមេគ្រួសារសម្រេចតែម្នាក់ឯង។ |
| Subsidarily | ជាគោលការណ៍រដ្ឋបាលដែលចែងថា កិច្ចការ ឬការសម្រេចចិត្តក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈ គួរតែត្រូវបានអនុវត្តដោយកម្រិតរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមដែលនៅជិតប្រជាពលរដ្ឋបំផុត ហើយរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់លើគួរតែលូកដៃចូល លុះត្រាតែកិច្ចការនោះធំធេងលើសពីសមត្ថភាពរបស់មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការជួសជុលរបងផ្ទះ គឺម្ចាស់ផ្ទះគួរជាអ្នកធ្វើខ្លួនឯង មិនបាច់រំខានដល់មេភូមិ ឬអភិបាលស្រុកឱ្យមកជួសជុលឱ្យនោះទេ។ |
| Local autonomy | ជាភាពឯករាជ្យ និងស្វ័យភាពរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយ គ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ប្រមូលពន្ធ និងចាត់ចែងបុគ្គលិកដោយខ្លួនឯង ដោយកាត់បន្ថយការជ្រៀតជ្រែក ឬការបញ្ជាផ្ទាល់ពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ | ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលមានការងារធ្វើ និងមានប្រាក់ខែផ្ទាល់ខ្លួន អាចសម្រេចចិត្តទិញរបស់ដែលខ្លួនចង់បានដោយមិនបាច់សុំលុយ ឬសុំការអនុញ្ញាតពីឪពុកម្តាយ។ |
| Proximity | ជាទំនាក់ទំនងដ៏ជិតស្និទ្ធរវាងរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន និងសហគមន៍ ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់អាជ្ញាធរក្នុងការយល់ដឹងច្បាស់ពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង បញ្ហា និងតម្រូវការរបស់ប្រជាជន ដើម្បីអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានទាន់ពេលវេលា និងចំគោលដៅ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យប្រចាំភូមិដែលធ្លាប់ព្យាបាលអ្នកជំងឺតាំងពីតូច ย่อมស្គាល់ពីប្រវត្តិជំងឺរបស់អ្នកភូមិច្បាស់ជាងគ្រូពេទ្យនៅមន្ទីរពេទ្យថ្នាក់ជាតិដ៏ឆ្ងាយ។ |
| Conceptual Framework | ជាគំនូសបំព្រួញ ឬរចនាសម្ព័ន្ធនៃគំនិតតក្កវិជ្ជា ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងអថេរឯករាជ្យ និងអថេរអាស្រ័យផ្សេងៗ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដើម្បីធ្វើជាផែនទីចង្អុលផ្លូវសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ និងវិភាគ។ | ដូចជាប្លង់មេសម្រាប់ការសាងសង់ផ្ទះ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទីតាំងបន្ទប់នីមួយៗ និងរបៀបដែលពួកវាភ្ជាប់គ្នា ដើម្បីកុំឱ្យជាងសង់ខុសទម្រង់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
