បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈម និងចំណុចខ្វះខាតនៃតួនាទីរបស់រដ្ឋក្នុងការគ្រប់គ្រង ការប្រើប្រាស់ និងភាពជាតំណាងនៃកម្មសិទ្ធិដីធ្លីនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ព្រមទាំងតម្រូវការក្នុងការកែទម្រង់ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃច្បាប់ និងអនុវត្តទ្រឹស្តីនយោបាយសហសម័យដើម្បីវាយតម្លៃ និងស្នើដំណោះស្រាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Current State-Centric Land Management (Vietnam Model) ការគ្រប់គ្រងដីធ្លីបែបមជ្ឈការដោយរដ្ឋ (ម៉ូដែលវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន) |
រក្សាបាននូវការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរដ្ឋ ស្របតាមទិសដៅសង្គមនិយម និងងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផ្តុំដីសម្រាប់គម្រោងធំៗ។ | មានភាពត្រួតស៊ីគ្នានូវតួនាទី (រដ្ឋជាតំណាងម្ចាស់កម្មសិទ្ធិផង ជាអ្នកគ្រប់គ្រងផង និងជាអ្នកប្រើប្រាស់ផង) បង្កឱ្យមានជម្លោះផលប្រយោជន៍ អំពើពុករលួយ និងការវាយតម្លៃតម្លៃដីមិនស្របតាមទីផ្សារ។ | ដី ៨១.០៤% ត្រូវបានបែងចែក និងផ្តល់ចំណូល ១០.៧៥% នៃថវិកាជាតិ ប៉ុន្តែមានភាពខ្វះចន្លោះច្រើនក្នុងការគ្រប់គ្រងដីសាធារណៈ (ដីរដ្ឋ) និងបណ្តាលឱ្យមានវិវាទច្រើន។ |
| Good Governance / Developmental State Approach អន្តរាគមន៍តាមបែបអភិបាលកិច្ចល្អ និងរដ្ឋអភិវឌ្ឍន៍ (គោលគំនិតស្នើឡើង) |
កាត់បន្ថយការអន្តរាគមន៍រដ្ឋបាលដែលមិនចាំបាច់ លើកកម្ពស់តម្លាភាព ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ទីផ្សារ និងបង្កើនការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការសម្រេចចិត្ត។ | ទាមទារឱ្យមានការកែទម្រង់ស្ថាប័នស៊ីជម្រៅ ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតមន្ត្រី និងការបង្កើតប្រព័ន្ធច្បាប់ដែលច្បាស់លាស់រវាងកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ និងឯកជន។ | ជាដំណោះស្រាយទ្រឹស្តីដែលត្រូវបានស្នើឡើងដើម្បីលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ កាត់បន្ថយយន្តការ 'សុំ-ឲ្យ' និងធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ធនធានដីធ្លីមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើធនធានផ្នែករឹងនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការចាំបាច់នៃការកែទម្រង់ស្ថាប័ន និងការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យដីធ្លី។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើបរិបទប្រទេសវៀតណាម ជាទីដែលដីធ្លីទាំងអស់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនទូទាំងប្រទេស ហើយរដ្ឋជាតំណាងម្ចាស់កម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ។ ទិន្នន័យបានមកពីរបាយការណ៍រដ្ឋាភិបាល និងការអនុវត្តច្បាប់ដីធ្លីវៀតណាមឆ្នាំ២០១៣។ បរិបទនេះមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជាដែលមានរបបកម្មសិទ្ធិឯកជនលើដីធ្លី ប៉ុន្តែបញ្ហាទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងដីរដ្ឋ និងប្រសិទ្ធភាពស្ថាប័នគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
ទោះបីជាប្រព័ន្ធកម្មសិទ្ធិគោលមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ ទ្រឹស្តីកែទម្រង់នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អការគ្រប់គ្រងដីរដ្ឋ និងដីសម្បទាននៅកម្ពុជា។
ការប្តូរពីការ 'ត្រួតពិនិត្យផ្តាច់មុខ' ទៅជា 'ការសម្របសម្រួលតាមបែបអភិបាលកិច្ចល្អ' នឹងជួយប្រទេសកម្ពុជាកាត់បន្ថយជម្លោះដីធ្លី និងទាញយកប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីធនធានសាធារណៈបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| ownership representation | គំនិតដែលរដ្ឋមិនមែនជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខលើដីធ្លីនោះទេ ប៉ុន្តែដើរតួជាអ្នកតំណាងឱ្យប្រជាជនទូទាំងប្រទេសក្នុងការសម្រេចចិត្តរៀបចំផែនការ កំណត់តម្លៃ និងបែងចែកសិទ្ធិប្រើប្រាស់ដីធ្លីដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិ។ | ដូចជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរួមប្រចាំគ្រួសារ ដែលមានសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យនោះជំនួសសមាជិកទាំងអស់។ |
| small government, big society | ទ្រឹស្តីរដ្ឋបាលដែលទាមទារឱ្យរដ្ឋបង្រួញទំហំស្ថាប័ន កាត់បន្ថយការលូកដៃផ្ទាល់ទៅក្នុងសង្គម ហើយផ្ទេរអំណាចសម្រេចចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងមួយចំនួនទៅឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ វិស័យឯកជន ឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកអនុវត្តវិញ។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកកីឡាដែលឈរមើលនិងណែនាំពីក្រៅតារាង ដោយទុកឱ្យកីឡាករ (ប្រជាជននិងឯកជន) ជាអ្នកលេងដោយផ្ទាល់។ |
| minimal State | ទស្សនទានដែលរឹតត្បិតអំណាចរដ្ឋឱ្យនៅកម្រិតទាបបំផុត ដោយរដ្ឋមានតួនាទីត្រឹមតែការពារសន្តិសុខ និងសិទ្ធិបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ រីឯការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងការបែងចែកធនធាន គឺត្រូវទុកឱ្យទីផ្សារសេរីជាអ្នកដំណើរការទាំងស្រុង។ | ដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលក្នុងការប្រកួត ដែលគ្រាន់តែផ្លុំកញ្ចែពេលមានអ្នកល្មើសច្បាប់ តែមិនចូលរួមទាត់បាល់នោះទេ។ |
| developmental State | ទ្រឹស្តីដែលរដ្ឋដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការកសាងស្ថាប័ន បង្កើតច្បាប់ទម្លាប់ និងកែសម្រួលគោលនយោបាយដើម្បីគាំទ្រ និងបំពេញចន្លោះខ្វះខាតរបស់ទីផ្សារសេរី ក្នុងគោលដៅជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាវិស្វកររៀបចំផ្លូវ និងបំពាក់ភ្លើងស្តុប ដើម្បីឱ្យរថយន្ត (ក្រុមហ៊ុននិងទីផ្សារ) អាចបើកបរបានលឿននិងមានសុវត្ថិភាព។ |
| public governance | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលផ្អែកលើការយល់ព្រម និងការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ (រដ្ឋ ឯកជន សង្គមស៊ីវិល) តាមរយៈការចរចា តម្លាភាព និងការសម្រេចចិត្តរួមគ្នា ជាជាងការប្រើយន្តការបញ្ជាដាច់ខាតពីរដ្ឋាភិបាលតែមួយជ្រុង។ | ដូចជាការប្រជុំក្រុមគ្រួសារដើម្បីសម្រេចចិត្តទិញផ្ទះ ដែលសមាជិកគ្រប់រូបមានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិយោបល់ មិនមែនសម្រេចតែលើឪពុកម្តាយនោះទេ។ |
| top-down | ដំណើរការគ្រប់គ្រង ឬយន្តការអនុវត្តគោលនយោបាយដែលធ្វើឡើងដោយថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល រួចដាក់បទបញ្ជាចុះមកថ្នាក់ក្រោម ឬប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នកអនុវត្តតាម ដោយខ្វះការចូលរួមផ្តល់មតិពីមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការចេញបទបញ្ជាពីនាយកសាលាទៅសិស្ស ដែលតម្រូវឱ្យអនុវត្តតាមដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ |
| bottom-up | ដំណើរការរៀបចំគោលនយោបាយ ឬការសម្រេចចិត្តដែលផ្តើមចេញពីសេចក្តីត្រូវការ បញ្ហាប្រឈម និងការចូលរួមរបស់ប្រជាជននៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន រួចបញ្ជូនឡើងទៅថ្នាក់លើដើម្បីអនុម័តជាច្បាប់។ | ដូចជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសទិសដៅដំណើរកម្សាន្តរបស់ថ្នាក់រៀន ដែលសិស្សជាអ្នកស្នើឡើង រួចគ្រូជាអ្នកសម្របសម្រួលចាត់ចែង។ |
| Good governance | គោលការណ៍នៃការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរដ្ឋប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព ដោយផ្លាស់ប្តូរតួនាទីរដ្ឋពីអ្នកអនុវត្តផ្ទាល់ (អ្នកចែវទូក) ទៅជាអ្នកតម្រង់ទិស និងបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផល (អ្នកកាន់ចង្កូតទូក) ដល់សង្គម។ | ដូចជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការកុំព្យូទ័រដ៏ល្អមួយ ដែលដើររលូន មិនគាំង និងការពារទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់បានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
