បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយភាពចម្រូងចម្រាសរវាងទ្រឹស្តីមេកានិចកង់ទិច (Quantum Mechanics) និងភាពត្រឹមត្រូវនៃអថេរលាក់កំបាំង (Hidden Variables) សម្រាប់ពន្យល់ពីបាតុភូត EPR-paradox ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនអាចទៅរួចដោយសារទ្រឹស្តីបទ Bell ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះវិភាគឡើងវិញនូវអំណះអំណាង និងទ្រឹស្តីបទគណិតវិទ្យាជាច្រើនដែលបដិសេធអថេរលាក់កំបាំង ដោយពិនិត្យយ៉ាងស៊ីជម្រៅលើអត្ថន័យរូបវិទ្យាមូលដ្ឋាននៃការវាស់ស្ទង់ និងការបំបែកស៊ីមេទ្រី (Symmetry breaking) នៃស្ពីន (Spin) ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mainstream Quantum Mechanics (Bell's Theorem Orthodox Interpretation) ការបកស្រាយទ្រឹស្តីកង់ទិចបែបអ័រតូដុកដោយផ្អែកលើទ្រឹស្តីបទ Bell |
ត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រ ដោយមានការគាំទ្រពីការពិសោធន៍ជាច្រើនកន្លងមក។ | ទាមទារឱ្យមានការបោះបង់ចោលនូវតថភាព (Realism) និងយល់ព្រមទទួលយកគំនិតនៃអន្តរកម្មឆ្លងកាត់ចម្ងាយឆ្ងាយភ្លាមៗ (Non-locality / Spooky action at a distance) ឬបរិបទភាព (Contextuality)។ វាមានភាពផ្ទុយគ្នានឹងទ្រឹស្តីរ៉ឺឡាទីវីតេ។ | អះអាងថាទ្រឹស្តីអថេរលាក់កំបាំងក្នុងតំបន់ (Local Hidden Variables) មិនអាចទៅរួចទេ (Incompatible) ជាមួយនឹងមេកានិចកង់ទិច។ |
| Local Hidden Variable Model (de Souza's Proposed Approach) ម៉ូដែលអថេរលាក់កំបាំងក្នុងតំបន់ (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើងដោយលោក de Souza) |
អាចពន្យល់ពីបាតុភូត EPR តាមរយៈយន្តការក្នុងតំបន់ (Local) ភាពជាមូលហេតុ (Causal) និងរក្សាបាននូវទស្សនៈតថភាព (Realistic) ដោយមិនបំពានច្បាប់រូបវិទ្យាមូលដ្ឋាន។ បំបែកដាច់ពីគ្នារវាងសមាសភាគស្ពីនស៊ីនេម៉ាទិច និងឌីណាមិច។ | ផ្ទុយទៅនឹងការយល់ឃើញភាគច្រើននាពេលបច្ចុប្បន្ន ទាមទារឱ្យមានការគិតពិចារណាឡើងវិញយ៉ាងស៊ីជម្រៅទៅលើអត្ថន័យនៃការវាស់ស្ទង់ (Measurement) នៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច។ | បង្ហាញថា មេកានិចកង់ទិចធម្មតា (Ordinary QM) គឺពិតជាត្រូវគ្នា (Compatible) ជាមួយនឹងសម្មតិកម្មអថេរលាក់កំបាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារតែឯកសារនេះគឺជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាសុទ្ធសាធ (Theoretical Physics) វាមិនមានតម្រូវការផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រ ឬទិន្នន័យពិសោធន៍អ្វីនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវចំណេះដឹងកម្រិតខ្ពស់។
ឯកសារនេះមិនពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Empirical Data) ពីមន្ទីរពិសោធន៍នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការវិភាគវែកញែកទៅលើគណិតវិទ្យា និងការបកស្រាយទ្រឹស្តី។ សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ឯកសារនេះផ្តល់នូវមេរៀនដ៏សំខាន់មួយអំពីភាពលម្អៀងខាងការយល់ស្របតាមគ្នា (Consensus Bias) ក្នុងសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រ ដោយលើកទឹកចិត្តមិនឱ្យទទួលយកទ្រឹស្តីល្បីៗដោយគ្មានការត្រិះរិះពិចារណាឡើងវិញឡើយ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះមានលក្ខណៈទ្រឹស្តីអរូបីកម្រិតខ្ពស់ក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យរូបវិទ្យាទ្រឹស្តី និងការអប់រំនៅកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជាសរុប ឯកសារនេះគឺជាធនធានដ៏ល្អមួយសម្រាប់ពង្រឹងគុណភាពនៃការគិត និងការវិភាគស៊ីជម្រៅនៅក្នុងផ្នែករូបវិទ្យានៃគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា ទោះបីជាវាមិនមានការអនុវត្តជាបច្ចេកវិទ្យាភ្លាមៗក្តី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hidden Variables | នៅក្នុងទ្រឹស្តីមេកានិចកង់ទិច វាគឺជាអថេរ ឬលក្ខណៈសម្បត្តិបន្ថែមដែលគេសន្មតថាមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ ប៉ុន្តែយើងមិនទាន់អាចវាស់ស្ទង់បាន ដែលវាជួយកំណត់លទ្ធផលនៃការវាស់ស្ទង់ជាមុន ដើម្បីពន្យល់ពីបាតុភូតដោយមិនបាច់ប្រើគំនិតនៃប្រូបាប៊ីលីតេ ឬអន្តរកម្មភ្លាមៗពីចម្ងាយ។ | ដូចជាពណ៌នៃគ្រាប់បាល់នៅក្នុងប្រអប់បិទជិត ដែលវាមានពណ៌របស់វារួចជាស្រេចតាំងពីមុនពេលយើងបើកមើល គ្រាន់តែយើងមិនទាន់ដឹង។ |
| EPR paradox | វាគឺជាការពិសោធន៍ក្នុងគំនិត (Thought experiment) បង្កើតឡើងដោយ Einstein, Podolsky, និង Rosen ដែលបង្ហាញថាបើទ្រឹស្តីកង់ទិចត្រឹមត្រូវ នោះភាគិតដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នាត្រូវតែអាចទាក់ទងគ្នាបានភ្លាមៗ (លឿនជាងពន្លឺ) ដែលផ្ទុយពីទ្រឹស្តីរ៉ឺឡាទីវីតេ ទើបពួកគេសន្និដ្ឋានថាទ្រឹស្តីកង់ទិចមិនទាន់ពេញលេញ។ | ដូចជាការបោះកាក់ពីរទៅកាន់ទីក្រុងពីរផ្សេងគ្នា ហើយនៅពេលមួយចេញក្បាល មួយទៀតត្រូវតែចេញកន្ទុយជានិច្ច ទោះបីជាគ្មានខ្សែភ្ជាប់គ្នាក៏ដោយ។ |
| Bell's Theorem | វាជាទ្រឹស្តីបទគណិតវិទ្យាដែលបង្ហាញថា មិនមានទ្រឹស្តីអថេរលាក់កំបាំងក្នុងតំបន់ (Local hidden variable theories) ណាមួយអាចបង្កើតលទ្ធផលដូចគ្នាទាំងស្រុងទៅនឹងការទស្សន៍ទាយរបស់មេកានិចកង់ទិចនោះទេ។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលបញ្ជាក់ថា អ្នកមិនអាចទទួលបានលទ្ធផលនេះទេ ប្រសិនបើអ្នកមិនព្រមទទួលស្គាល់ថាមានអន្តរកម្មវេទមន្តដែលអាចឆ្លងកាត់លំហបានភ្លាមៗ។ |
| Contextuality | លក្ខណៈសម្បត្តិនៅក្នុងមេកានិចកង់ទិច ដែលលទ្ធផលនៃការវាស់ស្ទង់បរិមាណណាមួយ គឺពឹងផ្អែក (ផ្លាស់ប្តូរ) ទៅលើថាតើមានបរិមាណអ្វីផ្សេងទៀតកំពុងត្រូវបានវាស់ស្ទង់នៅក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ។ | ដូចជាចម្លើយដែលអ្នកឆ្លើយទៅកាន់គ្រូ គឺអាចនឹងខុសគ្នាអាស្រ័យលើថាតើមានមិត្តភក្តិណាខ្លះកំពុងឈរស្តាប់នៅក្បែរនោះ (បរិបទនៃការសួរ)។ |
| Symmetry breaking | នៅក្នុងបរិបទនៃការវាស់ស្ទង់នេះ វាគឺជាដំណើរការដែលប្រព័ន្ធកង់ទិច (ដូចជាស្ពីន) បាត់បង់ភាពសេរីគ្រប់ទិសដៅរបស់វា នៅពេលដែលមានឧបករណ៍វាស់ (ដូចជាដែនម៉ាញេទិក) មកចាប់បង្ខំឱ្យវាត្រូវតែតម្រង់តាមអ័ក្សជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាកង់ឡានដែលអាចបង្វិលទៅឆ្វេងស្តាំបានដោយសេរី តែនៅពេលរត់ចូលផ្លូវរទេះភ្លើង វាត្រូវតែរត់ត្រង់តាមផ្លូវនោះជានិច្ច មិនអាចបត់បានទៀតទេ។ |
| Kinematic components | ពាក្យដែលអ្នកនិពន្ធប្រើសម្រាប់សំដៅលើសមាសភាគនៃស្ពីន (Spin) ដែលនៅសេរី មិនទាន់រងអន្តរកម្មវាស់ស្ទង់ ដែលមានតម្លៃជាលេខបន្តបន្ទាប់ (Continuous values) មិនមែនជាលេខកង់ទិចដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ | ដូចជាចង្អុលដៃរបស់យើងដែលអាចចង្អុលទៅគ្រប់មុំជុំវិញខ្លួនដោយសេរី មុនពេលមាននរណាម្នាក់បង្ខំឱ្យយើងចង្អុលតែទៅមុខ ឬទៅក្រោយជាដាច់ខាត។ |
| Non-locality | គំនិតដែលថាព្រឹត្តិការណ៍ ឬសកម្មភាពនៅទីតាំងមួយ អាចជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗ (Instantaneously) ទៅលើវត្ថុមួយទៀតដែលនៅឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ដោយមិនមានការបញ្ជូនសញ្ញាណាអាចវាស់បានឆ្លងកាត់លំហនោះទេ។ | ដូចជាការចុចកុងតាក់ភ្លើងនៅភ្នំពេញ ប៉ុន្តែអំពូលភ្លើងនៅប្រទេសបារាំងភ្លឺឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នាភ្លាមៗតែម្តង។ |
| Eigenstates | ស្ថានភាពមូលដ្ឋាននៅក្នុងប្រព័ន្ធកង់ទិច ដែលនៅពេលយើងធ្វើការវាស់ស្ទង់លក្ខណៈសម្បត្តិជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាថាមពល ឬស្ពីន) វានឹងផ្តល់លទ្ធផលជាតម្លៃថេរ (Eigenvalue) ច្បាស់លាស់ជានិច្ច ដោយមិនមានភាពស្រពិចស្រពិល។ | ដូចជាកាក់ដែលដេកផ្ទាល់នៅលើតុដោយបង្ហាញផ្នែកក្បាលច្បាស់លាស់ មិនមែនជាកាក់ដែលកំពុងវិលនៅឡើយនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
